𝘊𝘵𝘵𝘛𝘮𝘰 lll •

เวลาพูดถึงความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในไทย เรามักนึกถึงภาพคนรวยมีเงินเรียนพิเศษ คนจนไม่มี แต่ความจริงคือ ต่อให้คุณเป็นเด็กธรรมดาที่กัดฟันสู้จนสอบติดคณะท็อป มหาลัยท็อปได้สำเร็จ คุณก็ยังต้องไปชนกับกำแพงที่มองไม่เห็นชื่อว่า Crony Capitalism (ทุนนิยมพวกพ้อง) อยู่ดี ด่านแรกที่ตัดกำลังคนธรรมดาตั้งแต่ในรั้วมหาลัย ไม่ใช่ความโง่ แต่เป็นต้นทุนของการห้ามพลาด ขณะที่คนจำนวนมากต้องเรียนไปอย่างห่วงหน้าพะวงหลัง ทั้งค่าครองชีพ หนี้ทางบ้าน และความหวังของครอบครัว จนพลังชีวิตครึ่งหนึ่งหมดไปกับการประคองตัวไม่ให้ร่วง คนที่มีทุนเดิมสามารถใช้ชีวิตมหาลัยเพื่อค้นหาตัวเอง ลองผิดลองถูก สร้างพอร์ต และสร้างเครือข่ายได้เต็มที่ ยิ่งในประเทศที่ธุรกิจจะโตได้ต้องอิงแอบอำนาจรัฐ มิตรภาพในรั้วสถาบันการศึกษาจึงไม่ใช่แค่การมีเพื่อนเก่งๆ แต่มันคือการเชื่อมสายสัมพันธ์ล่วงหน้าระหว่างว่าที่ผู้คุมกฎ กับ ว่าที่เจ้าของสัมปทานรุ่นต่อไป พอถึงวันรับปริญญา แม้จะเรียนจบวันเดียวกัน ใส่ครุยเหมือนกัน คนกลุ่มหนึ่งจึงได้แค่ "ใบเบิกทางไปขายแรงงาน" ส่วนอีกกลุ่มได้ "พาร์ตเนอร์ไปแบ่งเค้กประเทศ" และวินาทีที่ก้าวพ้นรั้วมหาลัย สนามสอบซึ่งเป็นสนามจำลองที่ดูแฟร์ที่สุดเท่าที่ประเทศนี้พอจะมีให้ ก็ได้จบลงแล้ว ระบบความสามารถนิยม (Meritocracy) ที่รัฐหลอกให้เราเชื่อมาตลอดวัยเรียนว่า "คะแนนสูงชนะ คะแนนต่ำแพ้" ใช้ไม่ได้อีกต่อไปในระบบเศรษฐกิจจริง เพราะตลาดใหญ่ของประเทศนี้ไม่ได้แข่งกันอย่างเสรี แต่ถูกล็อกไว้ด้วยโควตา ใบอนุญาต และอภิสิทธิ์ในมือคนไม่กี่ตระกูล ในโครงสร้างแบบนี้ ลูกหลานชนชั้นนำไม่ได้ชนะเพราะเก่งกว่าในแง่ความรู้ความสามารถ แต่ชนะเพราะเขามีทั้งฟูกหนาให้ล้มได้ไม่จำกัด มีนามสกุลเปิดประตูดีลใหญ่ และมีตลาดที่รัฐช่วยกั้นคู่แข่งรายย่อยออกให้เสร็จสรรพ ส่วนคนเก่งที่ถีบตัวเองขึ้นมาจากศูนย์ แทบไม่มีพื้นที่ให้ตั้งตัวมาสร้างธุรกิจใหม่ ๆ ทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดที่ระบบเหลือไว้ให้ คือการยอมเป็นอะไหล่พรีเมียม ป้อนเข้าสู่อาณาจักรของคนกลุ่มแรก สุภาษิตคำสอนเรื่องความขยันที่ว่า "ขยันวันนี้ สบายวันหน้า" หรือ "ความพยายามอยู่ที่ไหน ความสำเร็จอยู่ที่นั่น" จึงฟังแล้วชวนขมปร่าในคอขึ้นทุกวัน ไม่ใช่เพราะความพยายามไม่มีค่า แต่เพราะระบอบทุนนิยมพวกพ้องจงใจกดราคาของความสามารถ ให้ต่ำกว่าราคาของเส้นสายและทุนผูกขาดเสมอ ถ้าไม่รื้อกติกาเศรษฐกิจข้างบน ต่อให้เด็กไทยขยันจนตายคากองหนังสือ ช่องว่างนี้ก็ไม่มีวันแคบลง