نهاد پادشاهی کلا و بویژه در سنت ایرانی، زیربنای الهیاتی عمیقی داشته است و به نوعی این دو همیشه همچون دوبال مفهوم حکومت زمینی با بنیانی آسمانی را تبیین و تعریف می‌کرده‌اند. در ایران باستان، مفهوم فرّه ایزدی (خورنه) نیروی نورانی و تأیید الهی بود که اهورامزدا به شاه شایسته عطا می‌کرد و او را نگهبان نظم کیهانی (اَشا) و عدالت می‌ساخت. اگر شاه به ستم و کژی روی می‌آورد، فره از او جدا می‌شد (نمونه جمشید). شاه خود خدا نبود، اما نهاد پادشاهی مقدس و «به خواست اهورامزدا» بود. پس از اسلام، این الگو حذف نشد، بلکه به زبان دینی ترجمه شد و مفهوم ظل‌الله («سایه خدا») شکل گرفت. سلطان واسطه خدا و مردم و حافظ نظم الهی شد. در دوره‌های صفوی و قاجار این مشروعیت با تشیع، تأیید علما و گاه انتساب به امامان پیوند خورد. در مسیحیت نیز «حق الهی پادشاهان» مبتنی بر آیات کتاب مقدس (مانند رومیان ۱۳) بود و پادشاه را فقط پاسخگو در برابر خدا می‌دانست. پادشاهی پهلوی از این زیربنای الهیاتی سنتی گسست روشن و اساسی داشت. رضا شاه و محمدرضا شاه دیگر مشروعیت خود را از فره ایزدی، ظل‌الله، تأیید روحانیت یا انتصاب الهی نمی‌گرفتند. آن‌ها سلطنت را بر پایه نوسازی، برقراری نظم، ناسیونالیسم باستان‌گرا (لقب آریامهر، جشن‌های ۲۵۰۰ ساله و پیوند با کوروش) و شعار «خدا، شاه، میهن» بنا کردند. شاه دیگر «سایه خدا» نبود، بلکه به «پدر ملت» و «صاحب رسالت تاریخی» تبدیل شد. این تغییر، گسستی واقعی از الهیات سنتی پادشاهی ایرانی و بعدتر سلطنت اسلامی بود و یکی از عوامل مهم تنش با نیروهای مذهبی و زمینه‌ساز تحولات بعدی شد. پادشاهی پهلوی می‌توانست به‌جای گسست الهیاتی، ابتدا خود را بر سنت ایرانی پادشاهی (با ریشه‌های تاریخی و کیهانی) استوار کند و سپس با گسترش تدریجی بهدینی در جامعه، این سنت را تکامل بخشد. در این مسیر، نهاد پادشاهی ابتدا به عنوان تداوم تاریخی شاهی ایرانی تعریف می‌شد و بعدتر، با احیا و گسترش عناصر بهدینی، فرّه ایزدی و نظم کیهانی به شکل زنده و اجتماعی بازسازی می‌گردید. این کار می‌توانست مشروعیت سلطنت را بر پایه‌ای ملی-تاریخی و سپس دینی-ایرانی بنا نهد، بدون وابستگی به الهیات شیعی.