ખેડૂત

શુભ દીપાવલી રામ પાછા આવે તો દિવાળી, રામનું અયોધ્યા હિલોળે ચઢ્યું, અમારા રામ પાછા આવે છે, અમારા પ્રાણ પાછા આવે છે. એક બાજુ અયોધ્યાનો દરેક વ્યક્તિ આનંદમય છે કે રામ આવે છે તો મારા ઘર પાસે આવશે કે મારા ઘર પાસેથી પસાર થશે તો મારું ઘર સજાવું, દીવા કરું અને કદાચ મારા ઘરમાં આવે તો અંદરથી સ્વચ્છ કરી દઉં. એક ક્ષણ માટે પણ રામની નજર મારા ઘર પર પડે તો તે ક્ષણને પવિત્રતાથી આવકારવી છે. સાથે અમે પણ સુંદર તૈયાર થઈશું, અમારા રામ પાછા આવે છે એનો આ ઉત્સાહ છે. તો બીજી બાજુ રામ સામે સુવર્ણમય લંકા, જગતના અતિ વૈભવી રાજ્ય લંકાનું આધિપત્ય ભોગવવાનો હક્ક, રાવણની દરેક વસ્તુ કે એની દરેક પત્ની પર રામનો જ અધિકાર. પણ રામ સ્પષ્ટ છે હું માત્ર સીતાને લેવા આવ્યો છું. અને લક્ષ્મણના એક વાક્ય કે "રામ આપણે અહીંનું ફાઇનાન્સ ડિપાર્ટમેટ આપણા હાથમાં રાખીએ બાકી બધું ભલે વિભીષણને આપો". ક્ષણનોય વિચાર કર્યા વગર રામ કહે છે. अपि स्वर्णमयी लंका न मे लक्ष्मण रोचते। जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी લક્ષ્મણ આ ભારતની ધરતી મને સ્વર્ગ કરતા પણ પ્રિય છે. આ મારી જન્મભૂમિ મને સ્વર્ગ કરતા પણ પ્રિય છે. બસ એ છે મારી પાસે તો મારે કઈ ના જોઈએ. તો આ ભારતની ધરતી પાસે શું છે? એવી કઈ વાત છે કે અવતાર પણ અમેરિકા નહીં અહીંયા દોડીને આવે છે. તો ચાલો આપણે એક જર્મન સ્કોલરના મોઢે ભારત વિશે સંભાળીએ. ૧૮૪૫ માં જર્મનીમાં PhD કર્યું અને હિતોપદેશનું અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કર્યું. મેક્સ મુલર અંગ્રેજો માટે વેદોનું ભાષાંતર કરવાનું કામ કરતા હતા. ભારત દેશ એમનો ગુલામ હતો અને એ પહેલા વર્ષો સુધી અનેક બિન હિંદુ રાજાઓ એ આધિપત્ય જમાવ્યું હતું. પણ એ વ્યક્તિ એ જોયું એ કદાચ આપણે પણ નથી જોયું. એને ભારત નોકરી માટે આવતા બ્રિટિશ અધિકારી કે જે indian civil services પાસ કરીને ભારત આવતા હતા એવા કલેકટર કક્ષાના અધિકારીઓને ભારત જતા પહેલા ભારત શું છે એ જણાવવા લેક્ચર લીધા હતા એની પુસ્તક છે. India, what can it teach us? માંથી થોડા વાક્યો... If I were to look over the whole world to find out the country most richly endowed with all the wealth, power, and beauty that nature can bestow in some parts a very paradise on earth-I should point to India. If I were asked under what sky the human mind has most fully developed some of its choicest gifts, has most deeply pondered on the greatest problems of life, and has found solutions of some of them which well deserve the attention even of those who have studied Plato and Kant-I should point to India. And if I were to ask myself from what literature we, here in Europe, we who have been nurtured almost exclusively on the thoughts of Greeks and Romans, and of one Semitic race, the Jewish, may draw that corrective which is most wanted in order to make our inner life more perfect, more comprehensive, more universal, in fact more truly human, a life not for this life only, but a transfigured and eternal life again I should point to India. રામ અવતર્યા ના દસ હજાર વર્ષ પછીની આ વાત છે. એક વિદેશી કે જે અંગ્રેજોને ત્યાં નોકરી કરે છે એ ભારતની ઓળખાણ કેવી આપે છે એ સમજવાની વાત છે. રામ અને રામનું આ ભારત શ્રેષ્ઠ છે અને શ્રેષ્ઠ રહેશે. પ્રશ્ન એ છે કે રામે તો ભારતને શ્રેષ્ઠ કર્યું પણ આ દિવાળી એ હું શું કરીશ? શું હું સાચા ભારતને સમજી શક્યો છું? દિવાળીએ આ પ્રશ્ન વાગોળીએ અને રામને હૃદયમાં આવકારીએ અને વૈચારિક દીવાળી ઉજવીએ. શુભ દીપાવલી.