Sinan ARI

ENGELLİ EMEKLİLİĞİ NEDEN KORUNMALI? Aynı Mesai, Daha Fazla Engel “Biz de çalışıyoruz, biz de yoruluyoruz” diyenler olacaktır. Elbette çalışma hayatı herkesin zamanından ve gücünden alır. Ancak aynı mesaiyi yapmak, o mesaiye aynı koşullarda ulaşmak ve günü aynı güçle tamamlamak anlamına gelmez. Engelli çalışan için mesai bazen işyerine varmadan başlar. Yağmurda, karda durakta beklemek; uygun olmayan bir araca binebilmek; araçtan indikten sonra kaldırımları, bozuk yolları ve kapatılmış rampaları aşmak… Binanın önüne gelmek de her zaman çalışma alanına ulaşabilmek demek değildir. Birkaç basamak, dar bir kapı veya çalışmayan asansör, yolun devamını kesebilir. İçeri girildiğinde başka güçlükler bekleyebilir. Bedene uygun olmayan koltuk, yüksekliği ayarlanamayan masa, erişilemeyen raf, kullanımına uygun olmayan ekran ve ekipman… Tuvalete, yemekhaneye ya da dinlenme alanına ulaşmak bile ayrıca çaba gerektirebilir. Bunlar küçük ayrıntılar gibi görülse de her gün tekrarlandığında sağlığı, dayanma gücünü ve bağımsız hareket edebilme imkânını etkiler. Bir de saatle ölçülemeyen yük vardır: Yapabileceklerinden önce engeline odaklanan bakışlar, küçümseyen sözler, dışlanmak, sürekli kendini kanıtlamak zorunda bırakılmak. İnsan yalnızca yaptığı işten yorulmaz; karşısına çıkarılan engellerden ve gördüğü tutumdan da yorulur. Görseldeki örnek hesapta mesai, ara dinlenmesi ve ulaşım günün 12 saatini kaplıyor. Fakat bu hesap, o saatlerin içinde harcanan ek çabayı göstermiyor. Saat aynı olabilir; harcanan güç, yaşanan ağrı ve toparlanmak için gereken süre aynı olmayabilir. Üstelik eve dönünce hayat durmuyor. Tedavi, kişisel bakım, alışveriş, ev işleri, çocukların okuluyla ilgilenmek ve aile sorumlulukları devam ediyor. Dinlenmeye, spora ve sosyal yaşama ayrılabilecek zaman daralırken, kalan enerjinin bunlara yetip yetmediği de ayrı bir mesele oluyor. Her engelli çalışanın durumu ve ihtiyacı farklıdır; bu farklılıkları gözeten çalışma koşulları kurulmalıdır. Engelli emekliliğinin önemi tam da burada görülmelidir. Yıllarca çalışmış bir insanın sağlığını koruyabilmesi, tedavisine zaman ayırabilmesi ve yaşamını güven içinde sürdürebilmesi sosyal güvenliğin temel amaçları arasındadır. Emekliliği değerlendirirken yalnızca takvimde geçen yıllara bakmak, o yılların hangi koşullarda tamamlandığını gözden kaçırır. Karar vericiler, düzenlemelerin ve uygulamaların insan hayatındaki karşılığını görmelidir. Çalışma hakkı erişilebilir ve kişiye uygun koşullarla desteklenmeli; engelli emekliliğine erişimin önüne yeni engeller konulmamalıdır. İnsanların sağlığını daha fazla kaybetmesini bekleyen bir anlayış kabul edilemez. Engelli emekliliği engellenmemeli.