D - Dukhi Aatma 😷😔

तो एक फोन आणि जीवनातील अनपेक्षित वळण एका दुपारी दिनकरराव आपल्या बागेत बसून पुस्तक वाचत होते. निवांत दुपार होती. पक्ष्यांचा किलबिलाट आणि वाऱ्याची मंद झुळूक मन शांत करत होती. तेवढ्यात त्यांच्या फोनवर एका अनोळखी नंबरवरून फोन आला. पलीकडून बोलणारी व्यक्ती स्वतःला एका मोठ्या बँकेचा 'वरिष्ठ अधिकारी' सांगत होती. त्या व्यक्तीच्या आवाजात कमालीचा आत्मविश्वास होता, बोलण्यात एक प्रकारची व्यावसायिकता होती, आणि प्रत्येक शब्द काळजीपूर्वक निवडलेला होता. "नमस्कार सर, मी बँक ऑफ इंडियामधून बोलतोय. माझं नाव राहुल शर्मा. तुमच्या खात्यात एक गंभीर तांत्रिक त्रुटी आढळली आहे. ही त्रुटी त्वरित दुरुस्त न केल्यास, आज रात्री १२ वाजेपर्यंत तुमचे खाते कायमचे बंद केले जाईल आणि तुमच्या सर्व ठेवी गोठवल्या जातील," राहुल शर्मा बोलत होता, त्याच्या आवाजात एक प्रकारची तातडीची सूचना होती. दिनकरराव क्षणभर गोंधळले. त्यांचे बँकेत मोठे व्यवहार होते आणि खातं बंद होण्याची कल्पनाच त्यांना अस्वस्थ करून गेली. "पण मी काय करू? बँकेत येऊन भेटू का?" दिनकररावांनी विचारले. "नाही सर, बँकेत येण्याची गरज नाही. ही तांत्रिक अडचण आहे, ती इथे बसूनच दूर करता येईल. तुम्ही काळजी करू नका, आम्ही तुम्हाला मदत करण्यासाठीच फोन केला आहे. तुम्हाला फक्त एक छोटे 'बँक सपोर्ट' ॲप डाउनलोड करावे लागेल आणि आम्ही सांगू ती माहिती भरावी लागेल. हे फक्त ५ मिनिटांचे काम आहे आणि तुमचे खाते सुरक्षित राहील." दिनकररावांच्या मनात थोडी शंका आली. बँकेतून असे फोन येत नाहीत, हे त्यांना माहीत होतं. पण समोरच्या व्यक्तीचा आवाज इतका विश्वासार्ह होता, आणि खातं बंद होण्याच्या भीती इतकी मोठी होती की, त्यांच्या विचारांना गती मिळाली नाही. "तुम्ही मुख्याध्यापक आहात, तुम्हाला कशाची भीती? आम्ही तुमच्या सेवेसाठीच आहोत," असे शब्द राहुल शर्माने मोठ्या आदराने उच्चारले. याच शब्दांनी दिनकररावांचा थोडासा राहिलेला संशयही दूर केला. त्यांनी सांगितल्याप्रमाणे ॲप डाउनलोड केले आणि काही गोपनीय माहिती, अगदी त्यांच्या बँकेचा पासवर्ड आणि ओटीपीसुद्धा, त्या 'अधिकाऱ्याला' दिला. पुढच्या काही मिनिटांतच त्यांच्या फोनवर एकामागून एक मेसेज येऊ लागले. 'तुमच्या खात्यातून ५०,००० रुपये काढले गेले', 'पुन्हा १,००,००० रुपये काढले गेले!' दिनकररावांना काही कळायच्या आत, त्यांच्या आयुष्याची जमापुंजी असलेला मोठा हिस्सा त्यांच्या डोळ्यांदेखत गायब झाला होता. त्यांचा फोन हातातून खाली पडला. बागेतील शांतता अचानक भयाण वाटू लागली. (२ )

फसवणूक फक्त पैशांची नाही, आत्मविश्वासाचीही! : डिजिटल युगातील एक कटू सत्य गावाचे आधारस्तंभ असलेले दिनकरराव, ज्यांना ज्ञानाचा सागर म्हटले जायचे, ते एका फोन कॉलने कसे फसले? आजकाल सायबर फसवणुकीच्या बातम्या रोज कानावर पडतात. पण या बातम्यांमागे दडलेली एक कटू सत्यकथा आहे. सायबर फसवणुकीचा बळी ठरल्यानंतर लोक त्या व्यक्तीकडे कोणत्या नजरेने पाहतात? फक्त पैशांचे नुकसान नाही, तर त्याहून मोठा आघात मनावर होतो. ही आहे दिनकररावांची कथा... दिनकरराव, एक निवृत्त शाळेचे मुख्याध्यापक. त्यांनी आपल्या आयुष्याची ४० वर्षे शिक्षणासारख्या पवित्र कार्यात घालवली होती. गावात त्यांना केवळ मुख्याध्यापक म्हणूनच नव्हे, तर एक मार्गदर्शक आणि ज्ञानाचा सागर म्हणून ओळखले जात असे. त्यांचे बोलणे नेहमी विचारपूर्वक, शांत असे. कोणतीही समस्या असो, दिनकररावांचा सल्ला घेण्यासाठी लोक त्यांच्या घरी येत असत. त्यांच्या घरी नेहमीच एक छोटी लायब्ररी असे, जिथे ते रोज वर्तमानपत्रे आणि नवनवीन पुस्तके वाचत असत. निवृत्तीनंतरही ते शांत बसले नव्हते. सकाळी फिरायला जाणे, गावातील तरुणांना स्पर्धा परीक्षांसाठी मार्गदर्शन करणे, आणि हो, तंत्रज्ञानाशीही ते जुळवून घेत होते. स्मार्टफोनवर बातम्या वाचणे, व्हॉट्सॲपवर माहितीची देवाणघेवाण करणे, अगदी इंटरनेट बँकिंगचा वापरही ते स्वतःच करत. "आजच्या काळात अपडेटेड राहणं गरजेचं आहे," असं ते नेहमी म्हणायचे. त्यांना सायबर फसवणुक होते ह्यांची चांगली माहिती होती. ते बातम्यांतून सायबर फसवणुकीबद्दल वाचत. पण त्यांना वाटायचं, "मी इतका सावध आहे, मला तंत्रज्ञानाची माहिती आहे, मी कधीच अशा फसवणुकीला बळी पडणार नाही." (१ )