aviraa

Алдарт Милтон Фридман: "Хямрал л жинхэнэ өөрчлөлтийг авчирдаг гэжээ." Жинхэнэ өөрчлөлтийг авчирцгаая #COVID19

Mongolian steppe - Амар амгалан

Дэлхийн санхүүгийн зах зээлийн түгшүүр: Хиймэл оюун ухааны хөөс, өрийн аюул ба Монголын эдийн засаг Сүүлийн саруудад дэлхийн хөрөнгийн зах зээл дээр томоохон савалгаанууд ажиглагдаж, хөрөнгө оруулагчдын тайван байдлыг ганхуулсан эрсдэлүүд араасаа цувран гарч байна. Нэг талаас Хятадын технологийн бирж дээр хиймэл оюун ухааны (AI) хөөс хагарч, хөрөнгийн зах зээлээс асар их хэмжээний үнэлгээ арчигдсан бол нөгөө талаас Уолл-стрит дэх технологийн аварга компаниудын өндөр өртөгтэй зардал, дэлхийн санхүүгийн системийг доргиож болзошгүй өрийн хямралын тухай анхааруулгууд давхцаж байна. Энэ бүхэн нь дэлхийн эдийн засаг шилжилтийн эмзэг үе шатанд орсныг тод харуулж байна. 1. Хятадын зах зээл: AI хөөс хагарсан нь Энэхүү түгшүүрийн эхний том дохио Хятадаас эхэлсэн юм. Тус улсын технологийн салбарын гол үзүүлэлт болох STAR50 индекс оргил үеэсээ ойролцоогоор 40%-иар унаж, зах зээлийн үнэлгэеэс нь 480 тэрбум ам.доллар арчигдав. Ерөнхий зах зээлийг илтгэгч CSI 300 индекс баавгайн зах зээл рүү шилжиж, тавдугаар сараас хойш хөрөнгө оруулагчид нийтдээ 2.4 их наяд ам.долларын алдагдал хүлээгээд байна. Энэхүү хурц уналтын цаад шалтгаанууд нь: Бодит орлогогүй хөөсөрсөн үнэлгээ: STAR50 индекс хүчтэй унасан ч зарим хувьцааны P/E (ханш-ашгийн) харьцаа 100 орчим өндөр хэвээр байгаа нь бодит ашиг орлогоосоо хэт түрүүлж хөөрөгдсөнийг илтгэнэ. Жижиг хөрөнгө оруулагчдын спекуляци: Хятадын зах зээл дээр институцийн бус, хувь хүний жижиг хөрөнгө оруулагчид компаниудын санхүүгийн тайланг үл халган, зөвхөн "AI" гэдэг шошгонд татагдан хошуурсан нь хөөсийг хэт тэлжээ. Бодит эрэлт дутмаг: Корпорациудын түвшинд AI хэлний загварууд болон үйлчилгээний хэрэглээ төсөөлсөн хэмжээнд хүрэхгүй (12%-иас доош) байгаа бөгөөд өндөр өртөг, дата сорилтуудаас шалтгаалж бодит ашиг авчирч чадахгүй байна. Дээр нь Бээжингийн зохицуулалт болон АНУ-ын экспортын хориг хязгаарлалтууд нэрмээ болсон юм. 2. АНУ-ын зах зээл ба Nasdaq: Дам нөлөө ба ялгаа Хятадад үүссэн энэхүү уналт нь дэлхийн технологийн зах зээлийн гол төв болох АНУ-ын Nasdaq болон S&P 500 индекстэй шууд болон сэтгэл зүйн хувьд холбогдож байна. Хөрөнгө оруулагчдын болгоомжлол: АНУ-ын технологийн аварга компаниуд (Microsoft, Alphabet, Meta, Nvidia гэх мэт) AI дэд бүтцэд олон зуун тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт (Capex) хийж байгаа ч энэ зардал нь ирээдүйд хэрхэн богино хугацаанд мөнгөжүүлэх vэ гэдэг дээр Уолл-стритийн шинжээчид эргэлзэж эхэлсэн. Хятадын AI хөөс хагарсан явдал нь барууны хөрөнгө оруулагчдад технологийн хэт өндөр үнэлгээ ямар эмзэг болохыг сануулсан дохио боллоо. Үнэлгээний ялгаа: Хэдийгээр АНУ-ын технологийн хувьцаанууд ч өндөр үнэлгээтэй байгаа ч (Nasdaq 100-ын P/E дунджаар 30 орчим) Хятадын зах зээлийг бодвол бодит бэлэн мөнгөний асар их урсгал, өндөр ашиг орлогоор суурьшсан байдгаараа ялгаатай юм. Гэсэн хэдий ч зардлын өсөлт нь барууны зах зээл дээр ч үе үе савалгаа үүсгэсээр байна. 3. Ray Dalio-гийн сэрэмжлүүлэг: Өрийн глобал хямрал Энэ бүх технологийн хөөс болон зах зээлийн савалгааны цаана дэлхийн алдартай хедж сангийн үүсгэн байгуулагч Ray Dalio илүү том суурь асуудлыг буюу дэлхийн улс орнуудын өрийн дарамт болон бондын зах зээлийн хямрал-ыг онцлон анхааруулж байна. АНУ-ын өрийн хүндрэл: АНУ-ын нийт улсын өр 40 их наяд ам.доллар давж, жил бүр төлөх хүүгийн төлбөр нь төсвийн дийлэнх хэсгийг залгиж байна. Гадаад худалдан авагчид багассан нь: Бондын гол худалдан авагчид болох Хятад, Япон зэрэг улсууд өөрсдийн эдийн засаг болон геополитикийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан АНУ-ын Төрийн сангийн бондыг барих хэмжээгээ багасгаж байгаа нь нийлүүлэлт нь эрэлтээсээ давсан "бондын зах зээлийн уналт"-ыг үүсгэж байна. AI болон өрийн санхүүжилт: Компаниуд AI дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтаа зөвхөн өөрсдийн орлогоор бус, асар их өр зээлээр санхүүжүүлж байгаа нь ирээдүйд AI-аас орох орроки хүлээлтэд хүрэхгүй бол санхүүгийн системийн бусад салбарт сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй. Dalio-гийн үзэж буйгаар зохих бүтцийн өөрчлөлт хийхгүй бол ойрын жилүүдэд глобал санхүүгийн системд томоохон "сорилт" ирж болзошгүй юм. Дүгнэлт: Монголын эдийн засагт үзүүлэх бодит нөлөө Энэ бүх дэлхий дахины санхүүгийн болон технологийн өөрчлөлтүүд нь Монгол Улсад шууд болон дам байдлаар тодорхой сорилт, боломжуудыг авчирч байна: 1. Алтны үнийн өсөлт (Эерэг нөлөө): Глобал зах зээл дээр тодорхой бус байдал үүсч, инфляци болон өрийн эрсдэл нэмэгдэж байгаатай холбоотойгоор хөрөнгө оруулагчид эрсдэлгүй баталгаатай хөрөнгө болох "алтыг" илүүтэй түгэж байна. Алтны дэлхийн зах зээлийн үнэ өндөр байгаа нь Монгол Улсын гадаад валютын нөөцийг нэмэгдүүлэх, төсвийн орлогыг бүрдүүлэхэд томоохон түлхэц болж байна. 2. Тоног төхөөрөмжийн нийлүүлэлтийн хомсдол ба үнийн өсөлт (Сөрөг нөлөө): Дэлхий даяар AI чип болон технологийн дэд бүтцийн өсөлтөөс үүдэлтэйгээр хагас дамжуулагч, цахилгаан эрчим хүчний тоног төхөөрөмж болон хүнд машин механизмын үйлдвэрлэл, нийлүүлэлт саатаж, үнэ нь эрс өсөөд байна. Энэ нь манай улсын гол тулгуур болсон уул уурхайн салбарын өргөтгөл, дэд бүтцийн шинэ төслүүдэд шаардлагатай тоног төхөөрөмжийг худалдан авахад өндөр өртөг шингээж, хөрөнгө оруулалтын хугацааг сунгах сөрөг нөлөөг үзүүлж байна. Тиймээс Монгол Улсын хувьд дэлхийн зах зээлийн энэхүү эргэлтээс олж болох ашгаа (алтны экспортын орлого гэх мэт) зөв зохицуулахын зэрэгцээ гадаад орчноос шалтгаалсан бараа бүтээгдэхүүн, тоног төхөөрөмжийн үнийн өсөлтийн эрсдэлд ухаалгаар бэлтгэх шаардлагатай байна.

Ашгүйдээ эрчим хүчний ажоууд гарах нээ, хэлцэл нь харин нууц уу? Кк

Монголын сэтгүүл зүйн салбарт 5000 хүн ажилладаг гэнээ. Харин эрчим хүчний салбарт 18000 орчим хүн ажилладаг гэсэн тоо байдаг юм байна. Нөмрөгийн гал түймэр олон улсын анхааралд очсон ч Монголын сэтгүүл зүй олигтой ажиллахгүй байгаа тул "иргэний" сэтгүүлчийн зүгээс дараах товч нийтлэлийг бэлтгэлээ. Нөмрөгийн түймэр ба KDDI: 528 мянган га, 98.8 хувь, нэг асуулт Найман хоног. 528,765.5 га. Нөмрөгийн дархан цаазат газрын 79.8 хувь. Галын эхлэл Японы KDDI-ийн 98.8 хувийн хяналттай охин компани Мобикомын автомашинтай холбогдож байна. Аравдугаар сарын 8-ны 11:55 цагт Дорнодын Халхгол сумын Бичигтийн-Өндөр гэх газраас түймрийн дуудлага ирж, гал 16-ны 07:00 цагт бүрэн унтарлаа. Унтраах ажилд таван аймгийн онцгой байдлын нэгж, Хилийн цэрэг, орон нутгийн 109 хүн, 18 машин оролцов. Гал гараад 15 хоногийн дараа, 23-нд Мобиком Монголын ард түмнээс уучлал хүслээ. Үзүүлэлт Тоо Түймрийн нийт мөр 528,765.5 га (5,287.7 км²) Үүнээс Нөмрөгт 468,965.7 га (4,689.7 км²) — 79.8% Нөмрөгийн нийт талбай 5,877.44 км² Унтраах ажиллагаа 109 хүн, 18 машин, 8 хоног KDDI-ийн Мобиком дахь саналын эрх 98.8% Юу болов Мобикомын баг Нөмрөг доторх 4G цэгүүдийн нээлт, сүлжээний шалгалтаар 10-р сарын 6–8-нд бүсэд ажилласан. Хоёр машинд долоон ажилтан сууж, төрийн байгууллагын гурван машин дагалдсан. Цорын ганц япон иргэн нь гүйцэтгэх захирал Ясүхиро Очи байв. Мобикомын хэлснээр өндөр өвс машины доор орооцолдож галын эрсдэл үүсгэх тул баг 20–30 минут тутам зогсож өвс цэвэрлэж явжээ. 8-ны өдрийн ийм зогсолтын үеэр нэг машины доороос утаа гарч, гал өвсөнд тархсан. Утааны техникийн шалтгаан, галын хурдан тархалтын хүчин зүйлийг Монголын байгууллагууд шалгасаар байна. Тоог зөв унших нь 528.8 мянган га бол түймрийн нийт мөр, Нөмрөгийн дотор нь 469.0 мянган га. Үлдсэн 59.8 мянган га буюу ~598 км² хамгаалалттай газраас гадна шатжээ. "Нөмрөгийн 528 мянган га шатсан" гэх нь буруу. 79.8 хувь "өртсөн" нь 79.8 хувь "устсан" гэсэн үг биш. БОУӨЯ-ны ажлын хэсэг Ханчандманийн хусан ой, Хөтөл нуур, Нөмрөг, Дэгээ голын орчимд хэмжилт хийж байгаа ч зарим бүсэд нисдэг тэрэггүйгээр хүрч чадахгүй байна. Нөмрөгт Уссурийн хандгай, Евразийн халиу, 263 зүйлийн шувуу бүртгэгддэг; амьтны хохирлын албан тоо одоогоор алга. Толгой компанийн хариуцлага Мобиком бол жижиг портфелийн хөрөнгө оруулалт биш. KDDI-ийн 2026 оны тайланд 98.8 хувийн саналын эрхтэй нэгтгэсэн охин компани гэж бүртгэлтэй. Харьцуулахад Тайваний KKCompany-д групп ердөө 43.2 хувьтай. KDDI нийт 193 охин компанитай, үүнээс 60 нь гадаадад. Зөвшөөрөл ба нөхөн төлбөр Мобиком ажилтнууд Хил хамгаалах байгууллагын зөвшөөрөлтэй байсан гэж мэдэгдсэн бөгөөд үүнийг ХХЕГ 10-р сарын 13-нд баталсан. Харин БОУӨЯ дархан цаазат газарт хамгаалалтын захиргааны зөвшөөрөл шаардлагатай гэж тайлбарласан. Хоёр зөвшөөрөл нэг үү, тусдаа юу гэдгийг мөрдөн шалгалт тодруулна. Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 49-р зүйлээр хохирлыг ойн сан, амьтан, ургамал, ус, газар, газрын хэвлий, хөрс гэсэн долоон төрлөөр үнэлнэ. Ойн сангийн хохирлыг экологи-эдийн засгийн үнэлгээг гурав дахин нэмэгдүүлж тооцно. Хээрийн хэмжилт дуусаагүй тул нөхөн төлбөрийн аливаа тоо одоогоор таамаг юм. БОНЗ (ESG)-ийн сорилт KDDI 2030 оны санхүүгийн жил гэхэд ойгүйжилтийг тэглэх, биологийн олон янз байдалд net positive нөлөө бий болгохоо амласан бөгөөд TNFD Forum-ын гишүүн. Ерөнхийлөгч ахалдаг Risk Management Committee эрсдэлийг жилд дор хаяж хоёр удаа үнэлдэг. Ийм бодлоготой компанийн охин компанийн машинаас гарсан гал дархан цаазат газрын бараг 80 хувийг хамарсан нь бодлого ба талбарын хяналтын зөрүүг шалгах кейс болжээ. KDDI-ийн хэмжээ асар том: 2026 оны 4–6 сард 1.4873 их наяд иений орлого, 314.3 тэрбум иений тохируулсан үйл ажиллагааны ашиг олжээ. Бүтэн жилийн орлогын төлөв 6.41 их наяд иен. Гэхдээ хохирлын дүн гараагүй үед эрсдэлийг "материаллаг бус" гэж дүгнэх эрт. Дараагийн алхам KDDI 11-р сарын 6-нд хагас жилийн үр дүнгээ танилцуулна. Нөмрөгийг тайландаа тусгана гэж зарлаагүй ч хөрөнгө оруулагчид удирдлагын тайлбар, нөхөн сэргээлтийн зардал, охин компанийн талбарын протоколд өөрчлөлт орох эсэхийг ажиглах болно. Шийдвэрлэх баримт нь уучлал биш, харин Монголын албан ёсны галын шалтгааны дүгнэлт, хохирлын үнэлгээ, зөвшөөрлийн эрх зүйн шалгалт байх болно. Санхүүгийн гарз тодорхой болохоос өмнө Нөмрөг KDDI (Мобиком)-ийн хувьд нэр хүндийн томоохон сорилт аль хэдийн болжээ. Эх сурвалж: Мобиком, KDDI, ОБЕГ, Монгол Улсын Засгийн газар, БОУӨЯ, UNEP-WCMC, AFP See less

Энэхүү газрын зураг дээр "North American Steppe (Mongolian Steppe Analog)" буюу Монголын тал хээрийн уур амьсгалтай хамгийн төстэйгөөр тэмдэглэсэн бүсэд Канад болон АНУ-ын дараах томоохон хотууд багтаж байна. Эдгээрээс хамгийн олон хүн амтай, томоохон хотуудыг жагсаавал: Калгари (Calgary, Канад): Энэ бүсэд багтаж буй хамгийн том хот бөгөөд Альберта мужид оршдог. Хүн ам нь 1.4 саяас давсан, эх газрын хуурай бөгөөд сэрүүн уур амьсгалтай томоохон төв юм. Эдмонтон (Edmonton, Канад): Альберта мужийн нийслэл, Мөн л 1 сая гаруй хүн амтай, Монголын тал нутаг, хойд бүс нутагтай төстэй эрс тэс уур амьсгалтай хот. Винипег (Winnipeg, Канад): Манитоба мужийн төв бөгөөд ойролцоогоор 800 мянга гаруй хүн амтай, өвөлдөө маш хүйтэн, зундаа дулаардаг тал хээрийн бүсийн томоохон хот. Режина болон Саскатун (Regina, Saskatoon - Саскачеван муж, Канад): Канадын тал хээрийн бүсийн эрс тэс уур амьсгалтай чухал хотууд. АНУ-ын хойд болон төв хэсгийн хотууд: Бисмарк (Bismarck) болон Фарго (Fargo) – Хойд Дакота муж Пьер (Pierre) – Өмнөд Дакота муж Биллингс (Billings) – Монтана муж Омаха (Omaha), Линкольн (Lincoln) – Небраска муж Денвер (Denver) – Колорадо муж (зарим хэсгээрээ энэ бүстэй хиллэдэг томоохон хот)