GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher) header
GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher) profile picture

Teknik Analiz Eğitimleri /Açıklamalı Hisse Analizleri / #Trade Psikolojisi / #Trading Stratejileri / Davranışsal Finans

Joined May 2012
Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)Photo by GSC TEKNİK - Serdar Cevher (@gscevher)
📌 ÜCRETSİZ EĞİTİM ARŞİVİ Bu profilde şimdiye kadar yayınlanmış; Teknik Analizden Risk Yönetimine, Trade Psikolojisinden Sistem Kurmaya kadar, piyasalarda daha bilinçli, sistemli ve disiplinli bir yaklaşım geliştirmeye yönelik tüm ücretsiz eğitim zincirlerine bu tweet altında ulaşabilirsiniz. Yeni eğitimler yayınlandıkça arşive eklemeye devam edeceğim. Kaydetmeyi unutmayın. İyi okumalar. 📚
2
12
1
113
7,124
Bir diğer kilit nokta da şu: "Trade Psikolojisinin amacı kavram önmek değil, davranış tasarlamak olmalı."
Replying to @gscevher
"Gelecekteki kendimiz hakkında çok disiplinliyiz; bugünkü kendimiz hakkında değiliz." İşte kilit nokta bu. Tebrikler. Çok güzel bir yazı olmuş.
1
6
468
** "Kavram öğrenmek" olacaktı yanlış yazmışım 🤗
93
Malum olaylardan, borsanın durumundan mütevellit pek kimsenin uzun makale okumaya mecali kalmamış gibi duruyor. 15 sayfa sizi korkutmasın. Görsellerden kaynaklı uzun gibi duruyor. Bir çırpıda okunacak bir makale 👇🏻
Replying to @gscevher
Bir çırpıda okunan sade akıcı bir dille yazılmış, elinize sağlık. Attık heybemize +1
6
570
GSC TEKNİK - Serdar Cevher retweeted
Sevgili Dostlar, Geçtiğimiz günlerde davranışsal ekonomi üzerine izlediğim bir video, uzun zamandır üzerinde düşündüğüm bu konuya bambaşka bir pencereden bakmamı sağladı. İnsanların finansal kararları üzerine yapılan bazı araştırmalardan yola çıkarak, aynı davranış kalıplarının Trading'de nasıl karşımıza çıktığını ve bu kalıpları değiştirebilmek için neden yalnızca “Daha disiplinli olmaya çalışmanın” veya “Psikolojik kavramları öğrenmenin” yeterli olmayabileceğini anlatan kapsamlı bir çalışma hazırladım. Çalışmanın merkezinde ise şu soru var: “İnsan, kendisi için doğru olan davranışın ne olduğunu bildiği hâlde neden bunun tam tersini yapar?” Çalışmayı PDF olarak hazırladım. 15 Sayfalık uzun bir makale oldu. İlk sayfasını da yorumlara ekledim. Bu postun altına yorum yazıp isteyen herkese tamamını özelden göndereceğim. Faydalı olması dileğiyle.
15
3
17
810
Sevgili Dostlar, Geçtiğimiz günlerde davranışsal ekonomi üzerine izlediğim bir video, uzun zamandır üzerinde düşündüğüm bu konuya bambaşka bir pencereden bakmamı sağladı. İnsanların finansal kararları üzerine yapılan bazı araştırmalardan yola çıkarak, aynı davranış kalıplarının Trading'de nasıl karşımıza çıktığını ve bu kalıpları değiştirebilmek için neden yalnızca “Daha disiplinli olmaya çalışmanın” veya “Psikolojik kavramları öğrenmenin” yeterli olmayabileceğini anlatan kapsamlı bir çalışma hazırladım. Çalışmanın merkezinde ise şu soru var: “İnsan, kendisi için doğru olan davranışın ne olduğunu bildiği hâlde neden bunun tam tersini yapar?” Çalışmayı PDF olarak hazırladım. 15 Sayfalık uzun bir makale oldu. İlk sayfasını da yorumlara ekledim. Bu postun altına yorum yazıp isteyen herkese tamamını özelden göndereceğim. Faydalı olması dileğiyle.
15
3
17
810
Makalenin ilk sayfası:
5
5
209
Sevgili Dostlar, Bundan sonra hazırlayacağım uzun ve kapsamlı içerikleri doğrudan burada paylaşmak yerine, PDF hâline getirerek isteyenlere özelden göndermeyi düşünüyorum. Çünkü hazırladığım bazı çalışmalar, X'in hızlı tüketilen yapısı içerisinde paylaşmak için artık gereğinden fazla uzun ve detaylı olmaya başladı. Buraya çoğumuz günün yorgunluğuyla biraz vakit geçirmek, gündemi takip etmek veya telefon ekranında akışı kaydırırken kısa kısa içerikler okumak için giriyoruz. Böyle bir ortamda, aslında ilgi çeken uzun bir yazı okunsa bile, üzerinde düşünülmesi gereken noktalar yeterince sindirilmemiş olabiliyor. Oysa özellikle son dönemde hazırladığım çalışmaların sadece okunup geçilmesinden ziyade, vakit ayrılarak ve üzerine düşünülerek okunmasının çok daha faydalı olacağını düşünüyorum. Bu nedenle uzun çalışmalar için şöyle bir yöntem denemek istiyorum: Burada konuyu ve içeriği kısaca paylaşayım, tamamını okumak isteyenlere ise hazırladığım PDF dosyasını özelden göndereyim. Böylece isteyen dosyayı alıp saklayabilir, kendisi için uygun bir zamanda ve daha açık bir zihinle okuyabilir. Henüz kesin karar vermedim, bir süre bu şekilde deneyip nasıl sonuç vereceğine bakmak istiyorum. Sizce uzun içerikler için böyle bir yöntem daha kullanışlı olur mu? Sizin de fikrinizi gerçekten merak ediyorum. Yorumlarda düşüncelerinizi lütfen paylaşın; böylece bundan sonraki uzun içeriklerin nasıl yayınlanacağına birlikte karar verelim.
9
15
807
26- Bölüm 2 Ölçmediğiniz Davranışı Değiştiremezsiniz teapawt.net/gscevher/status/207637…
Bölüm 2 Ölçmediğiniz Davranışı Değiştiremezsiniz Bir önceki bölümde, trading'de yaşadığımız birçok hatanın aslında teknik analiz bilgimizin yetersiz olmasından değil, karar anında yaşadığımız duygu ve düşüncelerden kaynaklandığını konuşmuştuk. Aynı grafiğe baktığımız hâlde bazen çok net bir fırsatı göremememizin, bazen de aslında hiç var olmayan bir fırsatı varmış gibi algılamamızın sebebi çoğu zaman piyasa değil; o anki ruh hâlimiz, beklentilerimiz, korkularımız ve zihnimizin bize oynadığı küçük oyunlardı. Peki şimdi asıl soru şu. Eğer hatalarımızın kaynağı bu duygu ve düşünceler ise, onları nasıl değiştireceğiz? Çoğumuzun ilk cevabı şudur: "Bundan sonra daha dikkatli olacağım.", "Bir daha FOMO ile işlem açmayacağım.", "Bir daha stopumu taşımayacağım." ya da "Artık planımın dışına çıkmayacağım." Fakat dikkat ederseniz, bu cümlelerin hepsi bir niyettir; bir yöntem değil. Çünkü insan, davranışlarını yalnızca istemekle değiştiremez. Önce onları bütün çıplaklığıyla görebilmesi, hangi davranışlarının hangi koşullarda ortaya çıktığını fark edebilmesi, bunun için de kendi davranış kalıplarını elindeki verilerle analiz edip ortaya koyması gerekir. İşte bu yüzden, sadece trading'de değil, hayatın hemen her alanında geçerli olan çok önemli bir ilke vardır: Ölçmediğiniz hiçbir davranışı değiştiremezsiniz. Bu yüzden verdiğiniz kararlarda sizi o karara götüren duygusal nedenleri ölçemediğinizde, bu davranışlarınızı analiz edip düzeltme imkanını da bulamıyorsunuz. Çoğumuz yaptığımız işlemleri kaydediyoruz ama bizi o işlemleri yapmaya götüren davranışları kaydetmiyoruz. İşlem günlüğümüze giriş fiyatını yazıyoruz. Çıkış fiyatını yazıyoruz. Risk-ödül oranını yazıyoruz. Ne kadar kazandığımızı veya kaybettiğimizi yazıyoruz. Fakat o işlemi açmadan hemen önce zihnimizden geçen düşünceleri, içimizde oluşan korkuyu, heyecanı, sabırsızlığı ya da "Bu fırsatı kaçırırsam bir daha gelmez." hissini neredeyse hiçbir zaman kayıt altına almıyoruz. Oysa hesabımızı büyüten veya küçülten şey çoğu zaman fiyatlar değil, tam da o birkaç saniye içinde yaşadığımız psikolojik süreçler oluyor. Örneğin bir tanıdığım, Dolar kurunun 9-TL’den 18-TL’ye gittiği süreçte parasını kaldıraçla yaklaşık 8 katına çıkartmış ve karını almıştı. Ancak parite yükselmeye devam edince FOMO’ya kapıldı ve tepeye yakın yerden, çok daha yüksek kaldıraçla tekrar işlem aldı. Tabi KKM kararıyla Dolar ertesi gün 18’den 11’e düşünce bir günde tüm kazandığı parasını kaybetmekle kalmadı, aracı kuruma da yüksek bir meblağ borçlanmıştı. Bu hikâyeyi dinlediğinizde belki ilk anda "Nasıl böyle bir hata yapmış?" diye düşünebilirsiniz. Ancak gerçekten ona para kaybettiren şey piyasa mıydı? Yoksa o ana kadar fark etmeden büyüyen özgüveni, kaçırma korkusu ve zihninde oluşan "Artık piyasayı çözdüm." inancı mıydı? Aslında bu hikâye yalnızca ona ait değil. Yani bu tür olaylar sadece acemi Trader’ların başına gelmiyor. Bilim dünyasının en büyük dehalarından biri olarak kabul edilen Isaac Newton da bundan yaklaşık üç yüz yıl önce çok benzer bir psikolojik tuzağın içine düşmüştü. Newton'un yaşadığı olay, finans tarihinin en bilinen psikolojik tuzaklarından biri olarak kabul edilen "FOMO (Fear of Missing Out)" dediğimiz kaçırma korkusundan başkası değildi. Newton, büyük bir yatırım çılgınlığına dönüşen South Sea Company hisselerinde kısa süre içinde önemli bir kâr elde ederek hisselerini sattı. Aslında bu karar tamamen rasyoneldi. Riskini almış, kârını almış ve piyasadan çıkmıştı. Fakat hisse senedi yükselmeye devam etti. Çevresindeki insanların her geçen gün daha fazla para kazanmaya ve kısa sürede servetlerine servet katmaya devam ettiğini kenardan izleyen Newton, bir süre sonra dayanamadı ve başlangıçta verdiği doğru karar yerini kaçırma korkusuna bıraktı. Artık kararlarını şirketin gerçek değeri değil, başkalarının kazandığını görmenin oluşturduğu psikolojik baskı yönlendirmeye başlamıştı. Bunun sonucunda Newton, hisseleri bu kez çok daha yüksek fiyatlardan yeniden satın aldı. Ancak piyasadaki balon kısa süre sonra patlayıp hisseler hızla değer kaybedince Newton, o güne kadar elde ettiği kazançların yanı sıra servetinin de önemli bir bölümünü kaybetti. Yaşadığı bu tecrübeden sonra söylediği şu söz ise, aradan üç yüz yıl geçmiş olmasına rağmen hâlâ trading psikolojisinin en çarpıcı ifadelerinden biridir: "Gök cisimlerin hareketlerini hesaplayabilirim; ama insanların çılgınlığını hesaplayamam." Newton'u hata yapmaya götüren şey matematik bilmemesi değildi. Onu hata yapmaya götüren şey, bugün de milyonlarca yatırımcının hata yapmasına neden olan aynı psikolojik tuzaktı. Bugün bizim FOMO dediğimiz duygunun, o gün farklı bir isimle de olsa aynı şekilde çalışıyor olması gerçekten çok şaşırtıcı. Eğer Newton bile bu psikolojik tuzağın içine düşebildiyse, bizim de kendimizi bundan tamamen bağımsız görmemiz mümkün değil. Tam da bu nedenle, trading'de gelişmek isteyen bir kişinin yalnızca piyasayı değil, önce kendi zihnini gözlemlemeyi öğrenmesi bu noktada çok önemli. Peki bunu nasıl yapacağız? İşte bu noktada, Trade Günlüğüne bir de “Kararı Neden Aldığınıza” dair ekleyeceğiniz bir veri, bu kararları sonradan analiz etmenizi ve hangi duygu ve düşüncelerin sizin hata yapmanıza sebep olduğunu, hangilerinin ise doğru kararlar vermenizi sağladığını net bir şekilde ortaya koyacaktır. Trade Günlüğünüze sadece “Şu fiyattan aldım, bu fiyattan sattım” yazmak yerine; “Neden o işlemi yaptın? O an ne hissediyordun? İşleme girmeden hemen önce sende hangi duygu hakimdi? Korku mu, açgözlülük mü, sabırsızlık mı? Yoksa sakin bir analiz mi kararına yön verdi? Seni ne tetikledi? Hangi düşünce geçti aklından? İşte bu soruların cevaplarını, tetiği çeken şeyin ne olduğunu dürüstçe yazdığın günlük, senin kişisel gelişim haritan oluyor bir nevi. Daha sonradan bu günlüğü açıp baktığında; soyut, havada uçuşan duygu ve düşüncelerin, daha somut, gözlemlenebilir verilere dönüştüğünü fark ediyorsun. Örneğin, "Ne zaman X durumu olsa, ben hep Y tepkisini veriyorum ve sonuç genellikle Z oluyor" gibi net davranış kalıplarınızı görmenizi sağlıyor. "Üst üste iki kazançtan sonra gereğinden fazla özgüvenli mi davranıyorsun?" "Zarar ettikten sonraki ilk işleminde intikam alma eğilimi mi gösteriyorsun?" "Yükselen fiyatları kaçırmaktan korktuğun zaman riski, olasılığı hesaplamadan bodoslama işleme mi dalıyorsun?" “Sisteminize uyan bir sinyal almanıza rağmen, sırf önceki benzer başarısız işlem nedeniyle çok mu geç işleme giriyorsun?” İşte, tuttuğunuz Trade Günlüğü’ne yazdığınız bu duygu ve düşünceler, daha sonra yaptığınız analizde düzeltmeniz gereken davranış kalıplarınızı da net bir şekilde ortaya koymakla kalmıyor, aynı zamanda kendini tekrarlayan hatalarınızla, zayıf noktalarınızla, belirli piyasa koşullarında ortaya çıkan o otomatik tepkilerinizle de yüzleşmek zorunda kalıyorsunuz. Yani; "Yine mi aynı tuzağa düştüm? Neden hep tam tepe noktada alım yapma isteği duyuyorum? Neden zararı kesmek bana bu kadar zor geliyor?" gibi soruların cevapları, bu dürüst öz değerlendirme sürecinde belirginleşmeye başlıyor. Artık soyut bir "Duygularımı kontrol etmeliyim" hedefinden, "Şu spesifik durumda ortaya çıkan şu spesifik tepkimi yönetmeliyim" gibi daha elle tutulur, daha somut bir hedefe geçiyorsunuz. Bu noktadan sonra artık savaşmanız gereken şey belirsiz bir duygu değil; hangi durumda ortaya çıktığını bildiğiniz, tekrar eden belirli bir davranış kalıbıdır. Ve bu davranışların ne olduğunu bildiğiniz anda, onları değiştirecek kuralları da oluşturabilirsiniz. Bir süre sonra da şunun farkına varırsınız: Belki bütün büyük kayıplarınızın ortak noktası, üst üste kazandığınız işlemlerden sonra oluşan aşırı özgüvendir. Belki en büyük fırsatları sürekli korkudan kaçırıyorsunuzdur. Belki de zararlarınızın önemli bir kısmı, kaybettikten hemen sonra yaptığınız intikam işlemlerinden kaynaklanıyordur. Bunları grafik göstermez. Fiyat göstermez. Teknik analiz göstermez. Bunları ancak kendi davranışlarınızı dürüstçe kayıt altına aldığınız İşlem Günlüğünüz gösterir. İşte işlem günlüğünün gerçek amacı da tam olarak budur. Geçmişte ne kadar para kazandığınızı görmek değil... Sizi sürekli aynı hataları yapmaya götüren davranış kalıplarını görünür hâle getirmek. Belki de değişmesi gereken ilk şey bir trade sistemi değil de, o sistemi uygulayan kişidir. Ve unutmayın... Trading'de kalıcı başarıya ulaşan insanlar, yalnızca piyasayı analiz etmeyi öğrenenler değil; aynı zamanda kendi davranışlarını dürüstçe gözlemleyebilen ve onları sistematik olarak geliştirebilen kişilerdir. Çünkü ölçmediğiniz hiçbir davranışı değiştiremezsiniz. Ve değiştiremediğiniz davranışlar, er ya da geç aynı sonuçları üretmeye devam edecektir. Peki siz hiç işlem günlüğünüze, giriş fiyatınızı yazmadan önce o işleme girerken tam olarak ne hissettiğinizi yazdınız mı? Eğer yazmış olsaydınız, hangi davranış kalıplarınızı düzeltmek isterdiniz? Siz yazın, birlikte yorumlayalım.
1
2
163
27- Bölüm 3 Duygusal Kararların Panzehiri: Sistem teapawt.net/gscevher/status/207889…
Bölüm 3 Duygusal Kararların Panzehiri: Sistem Bir önceki bölümde, işlem günlüğünün yalnızca açtığımız ve kapattığımız pozisyonlardan oluşan teknik bir kayıt olmadığını, aslında kendi zihnimizi tanımamızı sağlayan en değerli araçlardan biri olduğunu konuşmuştuk. Çünkü bir trader'ın gelişimi, yaptığı işlemleri ezberlemekle değil; o işlemleri yaparken nasıl düşündüğünü, hangi duyguların etkisi altında kaldığını ve hangi koşullarda planından uzaklaştığını fark etmesiyle başlar. Ancak tekrar eden davranış kalıplarımızı görebildiğimiz zaman onları değiştirme şansına sahip olabiliriz. Fakat burada önemli bir soru ortaya çıkıyor. Diyelim ki artık kendinizi daha iyi tanıyorsunuz. Hangi koşullarda FOMO yaşadığınızı, hangi durumlarda stopunuzu taşımaya meyilli olduğunuzu, üst üste gelen kazançlardan sonra gereğinden fazla risk almaya başladığınızı ya da birkaç kayıptan sonra intikam alma isteğiyle planınızın dışına çıktığınızı fark ettiniz. Peki bu farkındalık tek başına yeterli midir? Ne yazık ki çoğu zaman değil. Çünkü insan, davranışını yalnızca doğru olanı öğrenerek değiştiremez. Tıpkı zayıflamak isteyen birinin düzenli spor yapması, sağlıklı beslenmesi ve diyet uygulaması gerektiğini bilmesine rağmen bu uygulamaları hayata geçirememesi gibi. Trading de bundan farklı değildir. Çoğu insan bilgi eksikliğinden değil; davranışlarını sürdürebilecek bir sistem kuramadıkları için aynı alışkanlıkları tekrar etmeye devam ederler. Bir trader'a en sık yaptığı hataları sorsanız, büyük bir kısmı bunların zaten farkında olduğunu söyleyecektir. Stopunu ordan oraya oynattığını da bilir, plansız işlem açtığını da, zarar eden pozisyona ekleme yaparak veya yükselmesini umut ederek beklediğini de... Fakat ilginç olan şudur ki, bu hataların farkında olmak çoğu zaman onların tekrar etmesini engellemez. Çünkü davranışlarımızı yöneten şey yalnızca bilgilerimiz değildir. Özellikle belirsizlik altında, gerçek para riskiyle karşı karşıya kaldığımız anlarda kararlarımızı yönlendiren en güçlü unsur, içinde bulunduğumuz duygusal durumdur. İşte bu nedenle profesyonel trader ile amatör trader arasındaki temel fark, birinin korkmaması ya da diğerinden daha soğukkanlı olması değildir. Profesyoneller de zarar ettiklerinde rahatsızlık hisseder, onlar da üst üste gelen kazançlardan sonra özgüvenlerinin arttığını hisseder, onlar da zaman zaman fırsatı kaçırma korkusunu yaşarlar. Onları farklı kılan şey, bu duyguların onlarda hiç ortaya çıkmaması değil; karar mekanizmalarını bu duyguların insafına bırakmamalarıdır. Çünkü profesyoneller çok önemli bir gerçeğin farkındadır: Duyguların en yoğun yaşandığı anlar, aynı zamanda en kötü kararların verildiği anlardır. Bu nedenle onlar kararlarını, henüz duygular devreye girmeden önce verirler. İşte sistem dediğimiz şey tam olarak budur. Ancak burada çok önemli bir parantez açmak da gerekiyor. Ne yazık ki birçok yatırımcı sistemi, yalnızca bir giriş sinyalinden ibaret zannediyor. Belirli bir indikatörün kesişmesi, belirli bir formasyonun oluşması ya da fiyatın belli bir seviyeyi geçmesi, çoğu kişi için bir sistem anlamına geliyor. Oysa bunlar yalnızca işleme giriş nedenidir. Gerçek bir sistem ise, tek bir giriş kuralından çok daha fazlasını ifade eder. Bir sistem; hangi piyasa koşullarında işlem yapılacağını, hangi koşullarda hiç işlem yapılmayacağını, her işlemde sermayenin ne kadarının riske atılacağını, pozisyon büyüklüğünün nasıl belirleneceğini, zararın hangi noktada kabul edileceğini, kârın hangi şartlarda alınacağını ve bütün bu kuralların istisnasız biçimde nasıl uygulanacağını önceden tanımlar. Başka bir ifadeyle sistem, işlem sırasında düşünmeniz gereken konuları mümkün olduğunca azaltarak, karar vermeyi önceden hazırlanmış kurallara dönüştürür. Bu ayrım ilk bakışta küçük gibi görünse de, aslında bir trader'ın bütün kariyerini değiştirebilecek kadar önemlidir. Çünkü sistemin amacı geleceği tahmin etmek değildir. Sistemin asıl amacı, geleceği tahmin etmeye çalışırken insan zihninin düştüğü tuzakları, içsel kişilik çatışmalarını ve tutarsızlıkları mümkün olduğunca etkisiz hâle getirmektir. Belki size garip gelecek ama insan zihni çok da tutarlı değildir. Pazartesi sabahı rasyonel kararlar alan bir yatırımcı gibi başlayıp, üst üste 2 zararlı işlemden sonra Salı günü dürtüsel, neredeyse kumarbaz gibi davranan birine dönüşebiliyoruz. Ya da normal şartlarda risk yönetimimize sadık kalırken, birkaç başarılı işlemin ardından kendimizi piyasanın şifresini çözdüm egosuyla farkında olmadan riskimizi artırabiliyoruz. Zaten en büyük zararlar, bu tür kendimize aşırı güvendiğimiz zamanlarda geliyor belki de. Ego şiştikçe, iğne daha çok acıtıyor. İşte tam da bu yüzden sistemler, hangi koşullarda bekleyeceğimizi, hangi koşullarda tetiğe basacağımızı ve riskimizi nasıl yöneteceğimizi önceden belirleyen güvenli bir alan oluşturuyor bize. Peki bir sistemi nasıl kuracağız? Çalışıp çalışmadığını nerede ve nasıl test edeceğiz? Bunu da bir sonraki bölümde ayrıntılarıyla konuşacağız.
1
3
146
15- Lineer Grafik ve Logaritmik Grafik farkları, püf noktaları. Hangi tür analizlerde hangi tür grafik kullanılmalı? teapawt.net/gscevher/status/134577…
1- Teknik analizde, hakkında en çok soru sorulan konulardan birisi, “LİNEER Grafik mi LOG Grafik mi?” sorusudur. Aslında bu konuyla ilgili sorulması gereken doğru soru, hangi tür analizlerde Log grafik, hangi tür analizlerde Lineer grafik kullanılması gerektiğidir.
22