hableplatformu

Ortadoğu’yu Kitaplarla Tanımak… Ortadoğu’yu — evet, o kadim toprakları, Arap dünyasının nabzını — gerçekten tanımak istiyorsan, yalnızca çarşılarında gezmekle yetinme; sokaklarının gürültüsünü, pazarlarının baharat kokusunu, minarelerinden yükselen sesi bir de kelimelerden dinle. Çünkü bu coğrafyanın ruhu haritalarda ve suni sınırlarda değil, edebiyatta gizlidir. Her ülkeyi, onu yazan kalemle gez; her cümle, sana bir halkın yüzünü, bir medeniyetin derinliğini gösterir. Ve unutma: Bu topraklarda yazmak, çoğu zaman yalnızca bir sanat değil, bir direniş biçimidir. Her kitap, geleceğe bırakılmış bir tohumdur. Okudukça, Ortadoğu yalnızca bir coğrafya olmaktan çıkar; bir hafızaya, bir kalbe, bir duaya dönüşür içinde… 1- Mısır’ı ziyaret etmek istiyorsan, Necip Mahfuz, Ala el Asvani ve İbrahim Abdülmecid’i okumalısın… 2- Sudan’ı ziyaret etmek istiyorsan, Tayyip Salih, Leyla Fuad ebu el’Ala ve İbrahim İshak’ı okumalısın… 3- Fas’ı ziyaret etmek istiyorsan, Hasan Urid, Muhammed el-Eşari ve Tahir bin Calun’u okumalısın… 4- Cezayir’i ziyaret etmek istiyorsan, Vasini el-Arac, Ahlam Musteğani ve Ahmed Menur’u okumalısın… 5- Suudi Arabistan’ı ziyaret etmek istiyorsan, Gazi el-Kusaybi, Leyla el-Cuhani ve Turki el-Hamad’ı okumalısın… 6- Irak’ı ziyaret etmek istiyorsan, Fuad el-Tekarli, Ahmed saadavi ve Cemil Sıtkı ez-Zehavi’yi okumalısın… 7- Yemen’i ziyaret etmek istiyorsan, Nebile ez-Zubeyr, Ali el-Mukri ve Sümeyye Taha’yı okumalısın… 8- Suriye’yi ziyaret etmek istiyorsan, Nizar Kabbani, Mustafa Halife ve Adonis’i okumalısın… 9- Tunus’u ziyaret etmek istiyorsan, Beşir Harif, Muhammed el-Arusi el-Mutavva ve Muhammed Salih el-Cabiri’yi okumalısın… 10- Somali’yi ziyaret etmek istiyorsan, Muhammed Tahir Afrah, Hasan Mahmud Karni ve Muhammed İbrahim Hadravi’yi okumalısın… 11- Ürdün’ü ziyaret etmek istiyorsan, Celal Berces, Eymen el-Utum ve Samira Azzam’ı okumalısın… 12- Libya’yı ziyaret etmek istiyorsan, İbrahim el-Kuni, Şerife el-Kiyadi ve Halife et-Talisi’yi okumalısın… 13- Filistin’ ziyaret etmek istiyorsan, Mahmud Derviş, İbrahim Nasrallah ve Gassan Kanafani’yi okumalısın… 14- Lübnan’ı ziyaret etmek istiyorsan, Amin Maalouf, Halil Cibran ve Mihail Nuayme’yi okumalısın… 15- Umman’ı ziyaret etmek istiyorsan, Cuha el-Harisi, Zehran el-Kasimi ve Bedriye el-Bedri’yi okumalısın… 16- Birleşik Arap Emirlikleri’ni ziyaret etmek istiyorsan Salha Ubeyd, Hamd el-Hamadi ve Ali ebu er-Riş’i okumalısın… 17- Kuveyt’i ziyaret etmek istiyorsan, Saud es-Sanousi, İsmail Fahd ve Havle el-Kazvini’yi okumalısın… 18- Katar’ı ziyaret etmek istiyorsan Hannan el-Fayyad, Abdülaziz Ali Mahmud ve Cemal Fayez’i okumalısın… 19- Bahreyn'i ziyaret etmek istiyorsan, Ali İsmail, Akil el-Musavi ve Ferid Ramadan’ı okumalısın… 20- Moritanya’yı ziyaret etmek istiyorsan, Ahmed Veled İslem, Musa Veled Ebnu ve Ahmed Fal bin ed-Din’i okumalısın… 21- Komorlar’ı ziyaret etmek istiyorsan, Muhammed Tarzi, Avadi Hafız ve Ahmed bin Ali Kameruddin’i okumalısın… 22- Cibuti’yi ziyaret etmek istiyorsan, Mahmud Şami, Abdurrahman Vaberi ve Velim Seyyid’i okumalısın… Turan Kışlakçı Not: Her kıtanın ve ülkenin ruhunu satırlarda arayanlar için, zamana yayılmış bir yolculuğa davet… Her kıtaya/ülkeye dair kitap okuma listelerini, önünüzdeki günlerde paylaşacağım. Çünkü dünya, haritalardan önce kelimelerle keşfedilir…

Batılı bilim insanları doğaya bakarak keşif yapmadılar, Arapların kitaplarına baktılar ve onları çaldılar. Newton bunun en iyi örneğidir. İşte Oxford’ta bulunan eski bir Arapça kitap; kenar notlarında el yazısıyla yapılmış İngilizce çeviri yer alıyor… Eğer desek ki Avrupa Rönesans Çağı, Arapların Altın Çağı’ndaki başarılarının alınmasıyla başladı, bu sözümüz kesin ve kanıtlanmış bir gerçek olur. Bunu, Avrupalıların Arap diyarlarından getirdiği Arapça kitapların çokluğu, daha da önemlisi bu kitapların Arapça olarak basılıp kendi şehirlerinde okutulması ispatlar. Zira Arapça o dönemde Avrupa’da ilmin diliydi. Ancak Arapça kitaplar başka şekillerde de kullanıldı. Bu kitaplar, Arap âlimlerinin keşif ve başarılarını çalıp bunları Avrupalı bilim insanlarının adıyla kaydetme yönünde de istismar edildi. Gerçekte Avrupalı bilim insanı doğayı inceleyerek bir keşfe ulaşmadı; bir Arapça kitaba baktı, içindekini aldı ve bunu kendi keşfiymiş gibi yayımladı. Bu durum artık Batı dünyasında da bilinen bir hakikattir. Bu konuda örnek çoktur. Bunlardan biri de küçük kan dolaşımının İngiliz bilim insanı William Harvey tarafından keşfedildiği iddiasıdır. Ancak sonradan ortaya çıkmıştır ki William Harvey’in yayımladığı bilgiler, İbnü’n-Nefis’in “Şerhu Teşrîhi’l-Kânûn” adlı eserinden alınmış ve orada bu keşif ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. En iyi örnek ise Newton’un yaptığı intihallerdir. Burada sadece onun hareketin üç yasasını Arapça kitaplardan çaldığını göstermekle yetineceğim. Söz konusu üç yasa şunlardır: Newton’un 1. Hareket Yasası: “Bir cisim, üzerine dışarıdan bir kuvvet etki etmedikçe, ya durgun kalır ya da düzgün doğrusal hareketine devam eder.” Bu yasa, İbn Sînâ’nın “İşârât ve Tenbîhât” adlı eserinden alınmıştır. İbn Sînâ şöyle der: “Bilirsin ki, bir cisim kendi doğasına bırakıldığında ve dış etkilerden arındığında, belli bir yerde ve belli bir biçimde bulunmak zorundadır. Çünkü doğası, o durumu gerektirir.” Newton’un 2. Hareket Yasası: “Bir cismin ivmesi, ona etki eden kuvvetle doğru orantılıdır.” Bu yasa, Fahreddin er-Râzî’nin “el-Mebâhişü’l-Meşrıkıyye” adlı eserinden alınmıştır. Orada şöyle denir: “İki cisim hareket etme kabiliyetinde farklılık gösteriyorsa, bu fark hareket eden şeyden değil, uygulanan kuvvetin farklılığından kaynaklanır. Çünkü büyük cisimdeki kuvvet, onun bir parçası olan küçük cisme göre daha fazladır. Zira küçük cisimdeki şey, büyük cisimde de vardır; hatta fazlasıyla vardır.” Newton’un 3. Hareket Yasası: “Her etkiye karşı, eşit büyüklükte ve zıt yönde bir tepki vardır.” Bu yasa da Fahreddin er-Râzî’nin aynı eserinden alınmıştır. Râzî şöyle der: “İki kişi tarafından eşit kuvvetle çekilen bir halka ortada sabit kalıyorsa, şüphe yok ki her biri, diğerinin etkisini dengeleyen bir kuvvet uygulamıştır.” René Descartes de, İmam Gazâlî’nin eserlerine benzer şekilde uzun dipnotlar düşmüştü. Bu konuyu araştırmak isteyen Mısır Evkaf Bakanı Dr. Mahmud Zakzuk, bu alanda doktora yapmak istemiş ancak Alman yetkililer buna izin vermemişti.

Arapçada “kahve” (قهوة) kelimesi aslında, iştahı bastırmasıyla bilinen koyu ve sert bir şarap anlamına geliyordu. Bu kelime, “iştah kaybetmek” anlamındaki “qahiya” (قَهِيَ) fiilinden türemiştir. 15.yüzyılda Yemen’de kahve tüketilmeye başlandığında—özellikle Sûfîler tarafından gece ibadetlerinde uyanık kalmak için—“kahve” kelimesi bu yeni içecek için kullanılmaya başlandı. Çünkü kahve de benzer etkilere sahipti: koyuydu, uyarıcıydı ve iştahı bastırıyordu. Bu yüzden, kelime yeni anlamıyla yerleşip kaldı… Dünya dillerine “kahve” nasıl geçti… 👇