M.Cengiz Yörükoğlu ®

Buzdolaplarına siber saldırı! 🥶 Avrupa’da marketlerin buzdolapları ve dondurucuları bile siber saldırı şüphesiyle gündemde… Sıcaklıklar yükseliyor, gıdalar bozuluyor, tonlarca yiyecek çöpe gidiyor. Eğer saldırı doğrulanırsa bunun adı insanların sofrasına sabotajdır. Birileri ekran başında sistemlere saldırırken bedelini market çalışanı, üretici ve tüketici ödüyor. Her cihazı internete bağlayan dünyanın, o cihazları korumayı da öğrenmesi gerekiyor. Yoksa teknolojik ilerleme diye övündüğümüz şey sütü bile güvenle saklayamadığımız bir akıl tutulmasına dönüşüyor. ! 😶‍🌫️

What could have caused a private jet flying over Palm Beach to fall out of the sky? The aircraft lost 26,000 feet—approximately 7,900 metres—of altitude in just 70 seconds. All nine people on board were killed. Minutes earlier, while flying at 35,000 feet, the pilot had reported light, “manageable” icing and moderate turbulence. At that altitude, the air is so thin that a jet’s safe operating speed range narrows. If the aircraft flies too slowly, its wings cannot generate enough lift. If it flies too fast, shock waves disrupt the airflow over the wings. Icing may have narrowed that range even further. Even a layer of ice with the roughness of sandpaper can reduce lift by up to 30 percent. The crew requested a climb in search of a smoother ride. But a higher altitude means thinner air and an even narrower safe speed range. A single severe jolt may have been enough: the wings stall, and the aircraft’s nose drops. The pilot radioed that the aircraft was exceeding its speed limit and descending at 20,000 feet per minute. Flight data, however, indicated a descent rate of approximately 30,000 feet per minute. That is equivalent to falling roughly the height of a 40-storey building every second. A major mechanical failure may not have been necessary. Icing, turbulence and a climb, coming together in the worst possible sequence, may have been enough.

Florida’daki Learjet kazası: Ne biliyoruz, hangi sorular yanıt bekliyor? ABD’nin Florida eyaletinde düşen özel uçak, Bombardier üretimi, çift motorlu bir Learjet 60 iş jetiydi. Teksas’taki Austin-Bergstrom Uluslararası Havalimanı’ndan havalanan uçak, Bahamalar’daki North Eleuthera Havalimanı’na gidiyordu. Ancak yolculuk, Florida’nın Palm Beach County bölgesinde, West Palm Beach yakınlarındaki Military Trail yolu üzerinde sona erdi. Uçaktaki dokuz kişi hayatını kaybetti. Flightradar24’ün aktardığı bilgilere göre uçak, 2004 yılında üretilmişti ve N722BD tescilini taşıyordu. Uçuşun son bölümünde çok dik ve hızlı bir alçalışa geçti. Takip verilerinde, anlık alçalma hızının dakikada 32 bin feet’i, yani yaklaşık 9 bin 750 metreyi aştığı görüldü. Bu rakam, uçağın bir dakikada mutlaka bu kadar irtifa kaybettiği anlamına gelmiyor; o sıradaki dikey hızını ifade ediyor. Kazayı konu alan ve sosyal medyada paylaşılan animasyon, paylaşımın kendi açıklamasına göre CERAMICO adlı bağımsız editoryal proje tarafından kil modeller kullanılarak hazırlandı. Animasyonun künyesinde Amara Okafor, Mateo Álvarez ve Hana Mori’nin isimleri yer alıyor. Senaryo ve araştırma Leila Rahman’a, müzik yapımı ise ZAINT’e ait. Yapımcılar, Bombardier veya Learjet ile bağlantılarının bulunmadığını belirtiyor. Dolayısıyla izlediğimiz çalışma, resmi soruşturmanın hazırladığı bir kaza canlandırması değil, kamuoyunda tartışılan ihtimalleri ele alan bir anlatım. Animasyon dört soruya odaklanıyor: -Uçak vurularak mı düşürüldü? -Kuyruk bölümünde veya başka bir yapısal unsurunda hasar mı oluştu? -Ağır hava koşulları mı etkili oldu? -Buzlanma kazaya katkıda bulundu mu? Ancak yapımcılar, bu dört ihtimalin aynı düzeyde kanıtla desteklenmediğini özellikle vurguluyor. Vurularak düşürülme iddiası açısından, yapımcıların incelediklerini belirttikleri kaynaklarda doğrulanmış bir kanıt bulunmuyor. Uçağın çok dik bir açıyla yere yönelmesi, tek başına saldırıya uğradığını göstermiyor. Aynı şekilde, bir video karesinden hareketle kuyruğun havada koptuğu sonucuna varmak da mümkün değil. Bir parçanın kopup kopmadığının, koptuysa bunun kazadan önce mi yoksa çarpışma sırasında mı gerçekleştiğinin fiziksel bulgularla belirlenmesi gerekiyor. Hava koşulları ve buzlanma konusunda ise mürettebat bildirimleri bulunuyor. Flightradar24’ün incelediği telsiz kayıtlarına göre pilotlar buzlanma, orta şiddette türbülans ve yağış bildirdi; daha uygun uçuş koşulları arayarak irtifa değişikliği istedi. Kısa süre sonra da yüksek hızla alçaldıklarını bildirdiler. Bu kayıtlar, uçağın karşılaştığı koşullar hakkında bilgi veriyor. Ancak kazaya hangi etkenin, ne ölçüde yol açtığını tek başına açıklamıyor! Paylaşımın temel mesajı, görüntülerden hareketle kesin bir neden ilan edilmemesi gerektiği. Kazanın nedenini belirlemek üzere ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu’nun, yani NTSB’nin yürüttüğü soruşturma önem taşıyor. Ayrıca CERAMICO, açıklama metninin 2 Kasım tarihli NTSB bilgilendirmesinden önce hazırlandığını ve bu bilgilendirmeyle henüz karşılaştırılmadığını söylüyor. Bu nedenle animasyondaki değerlendirmeleri, soruşturmanın son bulguları olarak okumamak gerekiyor.

Florida’da düşen Learjet’in yere yaklaşık 70 derecelik açıyla çarptığı belirtiliyor. Bu kadar dik bir dalış, havacılıkta son derece sıra dışı bir tabloya işaret ediyor. Ancak görüntünün çarpıcılığı, kazanın nedenini tek başına açıklamıyor. Asıl soru, uçağın nasıl bu duruma geldiği ve mürettebatın neden kontrolü yeniden sağlayamadığı.

Palm Beach üzerinde uçan özel jetin gökyüzünden düşmesine ne yol açmış olabilir? Uçak, 70 saniyede 26 bin feet, yani yaklaşık 7.900 metre irtifa kaybetti. Uçaktaki dokuz kişinin tamamı hayatını kaybetti. Dakikalar önce, 35 bin feet irtifada uçan pilot, hafif ve ‘kontrol edilebilir’ buzlanma ile orta şiddette türbülans bildirmişti. Bu yükseklikte hava o kadar seyrektir ki bir jetin güvenle uçabileceği hız aralığı daralır. Uçak çok yavaşlarsa kanatlar yeterli kaldırma kuvveti üretemez. Çok hızlanırsa şok dalgaları kanat üzerindeki hava akışını bozar. Buzlanma bu aralığı daha da daraltmış olabilir. Kanat üzerinde zımpara kâğıdı kadar pürüzlü bir buz tabakası bile kaldırma kuvvetini yüzde 30’a kadar azaltabilir. Mürettebat, daha sarsıntısız bir uçuş için yükselmek istedi. Ancak daha yüksek irtifa, daha seyrek hava ve daha da daralan bir güvenli hız aralığı demektir. Tek bir şiddetli sarsıntı yeterli olmuş olabilir: Kanat taşıma kaybına girer ve uçağın burnu aşağı düşer. Pilot telsizden uçağın hız sınırını aştığını ve dakikada 20 bin feet irtifa kaybettiğini bildirdi. Uçuş verileri ise bu kaybın yaklaşık 30 bin feet olduğunu gösteriyor. Bu, her saniye 40 katlı bir binanın yüksekliği kadar düşmek anlamına geliyor. Bunun için büyük bir arıza yaşanması gerekmemiş olabilir. Buzlanma, türbülans ve tırmanışın en kötü sırayla bir araya gelmesi yeterli olmuş olabilir.