Mehmet Ali Verçin

Avrupa’daki göçmen müslümanlar geldikleri ülkenin bir uzantısı gibiler; geldikleri ülkenin dini eğilim ve kavgalarını bile virgülüne dokunmadan taşıyor ve savunuyorlar. Bu davranışlarının ne kendilerine ne cemaatlerine ne de ev sahiplerine bir faydası var. Avrupadaki göçmen kökenli Müslümanlar, zihinsel açıdan Özerk olamadıkları için kendilerine ait ve başkalarına cazip fikirleri olamıyor; kendilerine ait bir fikirleri olmayınca da, başka fikir sahipleriyle etkileşimde çok kısır kalıyorlar. Amerikalı müslümanlar zihinsel olarak daha özerk şahsiyetler; bu entellektüel orta sınıf müslümanlar, İslam dünyasındaki cereyanların (mezhepler dahil) devamı olma arayışında değiller. Adeta Fazlulrahman ekolü gibi davranıyorlar: Geçmişe gidip, İslami ilke ve yaklaşımlardaki özü kavrayıp, bu özü bugüne taşıyor ve adeta Amerikalılaştırıyorlar. Sayın Erdölen’in izlenim ve çıkarımları, bence isabetli ve yerinde

Ekim ayı enflasyon artış oranı beklentilerin üzerinde açıklandı: %2,58. Gıda ve alkolsüz içeceklerdeki fiyat artışları yine yüksek geldi. Halbuki 2026 yılı tarımsal ürünler üretimi, bütün zamanların üretim rekorunu kırmış olabilir. 2025 yılında 120 milyon ton olan toplam tarımsal üretim miktarının 2026 yılında 143 milyon tonu aşacağı tahmin ediliyor. Arzdaki bu artışlar sayesinde fiyat artış oranlarının düşük olabileceği tahmin ediliyordu fakat bu beklentiler gerçekleşmedi. İklime değil de bahçeciliğe dayalı sebze üretimi yerinde saymış fakat tahıllardaki üretim 34,2 milyon tondan 44,8 milyon tona yükselmiş. Meyvelerdeki üretim artış oranı tam bir rekor: %60 Bu rekor artış oranları bile enflasyonu dizginleyemedi. Geçmişteki mevsimsel döngü değerleri baz alınırsa, 2027'de üretimin azalma ihtimali var.

Oman, the land of classy people. @Oman_rca

Kaybettiğimiz (benim tabirimle küresel insan kaynakları kuluçka havuzunda eğitime gönderdiğimiz) insanlar sadece yeni mezunlardan oluşmuyor. Yeni mezunlara ilaveten Türkiye'deki şirketlerde tecrübe kazanmış yani yetişmiş binlerce yetenekli çalışan da yurt dışına göç ediyor. Bu göç kervanına, başarılarından dolayı burs bularak veya ailesinin katkısıyla binlerce lise mezunu da katılıyor. Sayısallaştırırsak toplam rakam 50 bin civarında olabilir; geçmiş yıllarda gitmiş ve önümüzdeki yıllarda gidecek insanların toplamı milyonu bulabilir. Bu gidişlere üzülmeli miyiz? Sayın @ali_hakan_kara haklı olarak üzülmüş. Almanya'nın da her yıl 5 bin civarında yeni mezun kaybettiği tahmin ediliyor. Almanya iş dünyası konusunda makale yazanlara bakılırsa Almanya her yıl tecrübeli 60-90 bin civarında "yerinin doldurulması zor" yetenekler kaybediyor. Kaybettiği yeteneklerin yerini de tam olarak dolduramıyor. (Gidenlerin çoğu Amerika, İsviçre, İsveç vs.) İngiltere bile yılda 60 bin civarında yetenek kaybediyor; bu kayıplardan dolayı İngiltere göçmenleri istihdam ediyor ve göçmen nüfusunun toplam nüfusa oranı her geçen yıl artıyor. Türkiye'ye dönersek; Türkiye ekonomisi tabir caizse bir Kobi denizi, bir KOBİİSTAN; maalesef bu küçük firmaların üstün yeteneklere ihtiyacı yok veya farkında değil; farkında olanların da üstün yetenekleri istihdam edecek nitelikte bir işi yok. Varsayalım ki iyi okullarımızdan mezun ettiğimiz öğrenciler bu Kobilerde çalışmaya razı oldular; yazık olur; gelişme kapasiteleri donar; körelirler; mutsuz olurlar. Türkiye'de maalesef iyi firmalarımız çok az ve bu iyi firmalar da ya büyümeyi göze alamıyor ya da büyümeyi başaramıyor. Eğer ayrılıp yurtdışına gidenler olmazsa şirketler adeta işe yeni elman alımlarını unutmuşlar görünüyor; şükür ki şirketlerimiz bazı bakımlardan bir okul görevi görüyor ve istihdam edilenler hızla işe adapte olabiliyor. Uzun vadeli ülke çıkarları için Kamu, yeni mezunların yurtdışında iş bulmaları için yardımcı olmalı ve programlar geliştirmelidir. Yurtdışına gitmek bir zaafiyet değil; bir fırsat, küresel yetenek havuzunda eğitim görme fırsatı. Sosyal deneyim kazanma, iş yapma görgüsünü artırma ve networking imkanları kaçırılmayacak fırsatlardır. Bir ülke düşünün küresel ölçekte üstün yetenekli bir milyon civarında tecrübe kazanmış yetenek, adeta bir yedek bir teknoloji ordusu gibi hazır bekliyor. Bu bekleyenlerin önemli bir kısmının, bir gün dönüp potansiyellerini kendi ülkelerinde ortaya koyacakları günler gelebilir; gelmeyebilir de... Kendime şu soruyu soruyorum: Yurtdışına çıkmış bu yetenekler bugün geri dönse acaba ülke onlara hangi fırsatları sunabilir? Gelsinler mi gelmesinler mi? Her şeyin bir zamanı var. İyimser miyim yoksa gerçekçi miyim? Zaman her şeyi gösterecek.

“Kilise-devlet ayrılığının kurumsallaşması, üniversitelerin açılması ve burjuva sınıfının yükselişi on birinci ve on ikinci yüzyıllardaki dönüşümün temellerini oluşturdu.” Bu cümle Türkçede ‘kilisenin geriletilmesi ve laikliğin güç kazanması’ algısına, imasına veya gönderimine hizmet ediyor. @dr_ahmetkuru’da aynı çağrışımları ima ediyor. Fakat bu tamamen yanlış bir kavrayıştır hatta tam tersi doğrudur: 11.Yüzyıldan önce Kilise, bizim bugünkü diyanet işleri başkanlığı gibi krallığın bürokratik bir birimiydi. Fakat 11. Yüzyılın sonundan itibaren bütün krallıkların meşruiyeti “çifte kılıç kuramı” gereği Kiliseye bağlıydı. Avrupa’daki her idari otorite, ki bunların sayısı yüzlerceydi, meşruiyetlerini kilise tarafından takdîs edilmekten alıyorlardı. Kilise de bu otoritesini başta kilise malları olmak üzere, (kilise zamanla Avrupa’nin ekilebilir toprakların dörtte birine sahip olmuştu, tahıl, şarap, kumaş üretiminde de payı bu civardaydı); bütün özel mülkiyete ve sermaye birikimine hukuki meşruiyet ve koruma sağlamak yolunda kullanmıştır. Batı beklenmedik bir aktörün, yani kilisenin dayatmaları sonucunda “planlanmamış sonuçlar-unintended consequences” sayesinde sermaye biriktirebilmiş ve biriken bu sermaye sayesinde gelişmiştir. İslam ve doğu dünyası kadim yönetim ilkelerinde devam ettiği için “sermaye birikimine hukuki koruma ve iktidarların barışçıl bir şekilde el değiştirmesi” imkanına kavuşamamıştır.

Yabancı Kaynaklar (borçlar) arttıkça Varlıklar da (nakitler ve değerli madenler, bono ve tahviller, senetli ve senetsiz alacaklar; emtialar, gayrimenkuller, makina ve teçhizat, menkuller, vs) artar; bu karşılıklı artış bir bilançonun en temel ilkesidir. Enflasyonla mücadele adı altında yürütülen daraltıcı politikalar, sanayileşmeyi ve yatırımları azaltan hatta toplumun varlık edinmesini engelleyen yanlış politikalardır. Aşağıdaki tablo da bu olgunun ispatıdır.

TEŞEKKÜR Mevlana İdris öğrenci yurdu dostlarının ortak bir projesiyle hayat buldu. Mevlana İdris’in en az iki bin dostuyla ben de tanışma şerefine erdim ve bugün de bu dostluğu sürdürüyoruz. Bu binlerce dost, finansal ve teknik açıdan imkanı olan arkadaşlarımızı duaları ve takdirleriyle bu yurdun yapılması için teşvik ettiler. İmkanı olan arkadaşlar da “fiili dua” niteliğinde ellerinden gelenin fazlasını yapmaya çalıştılar. Elbette her katkının eşit miktarda değerli olduğunun bilincindeyiz. Yine de “fiili dua” niteliğinde katkı sunan bazı dostların çabalarını tekrar vurgulamak isterim. Dua edenler grubunun bir üyesi olarak, katkılarıyla “fiili dua” ya katkılarıyla öne çıkmış bazı dostları, hatırlayabildiğim hizmetleriyle anmak istiyorum. Finansal önderler: Alper Kanca ve Mükremin Atmaca. Uygulama Genel Koordinatörü: Hacı Bayram Çiçek. İmalat Lideri: Günhan Karakullukçu. Moral ve Teşvik: Kemal Sayar Mali & Hukuki & İletişim & Destek Danışmanları: Zekerya Çelik, Vedat Pehlivanlı, Cengiz Er, Ümit Demirbağ ve Muhammed Eşbah. Mahalli Liderler: Hatay Valisi Mustafa Masatlı, Hatay Büyükşehir BB Mehmet Öntürk. Başlangıçtan açılışa kadar ve desteklerini sürdüren Mevlana İdris’in dostları Ak Parti Genel Başkan Vekili Efgan Ala ve önceki dönem TBMM Başkanı Mustafa Şentop. Herkesten Allah razı olsun.

Son dönemlerde, Azerbaycan’a dair yapılan neredeyse bütün eleştiriler, zamanlama ve yerindelik bakımından haksızlıklar ve yanlışlıklar içeriyor. İran’ın, bilhassa İran’ın Azeri Türklerinin Azerbaycan’ı Irak, Yemen ve Güney Lübnan gibi etki altına almaya çalıştığı çok açık. Azerbaycan devleti, ülkede İran’ın dini etkisinin artması halinde, ülkenin yönetilemez hale geleceğinden emin ve korkuyor. Türkiye, Azerbaycan’a İran’dan din adamı ithal etmemesi, İran’a din eğitimi için öğrenci göndermemesi, kendi din adamlarını kendisinin yetiştirmesi gerektiği konlarında sürekli olarak telkinde bulunuyor. Azerbaycan nüfusunun tahminen %25’i sünnidir ve bu kitlenin devletle, dini eğitim dahil hiç bir sorunu yoktur. İSRAİL İLE İLİŞKİLER Yıl 2010 civarı, Türkiye Azerbaycan’ın elini tuttu ve onu İsrail’e kendi elleriyle götürdü. (Muhtemelen bu faaliyetler daha önce başlamıştır) Niçin? Çünkü Azerbaycan, ülkesini Ermeni işgalinden kurtarmak istiyordu; parası da vardı fakat hiç kimse işe yarar silah satmak istemiyordu. Rusya, İran, bütün Avrupa ve Amerika kesin olarak Ermenistan’ı destekliyordu. Türkiye’de de Azerbaycan’a verecek nitelikli silah yoktu (hatırlayalım lütfen: Türkiye 2012 yılında İsrail’den bozuk ve çalışmayan HERON’lar alıyor diye bayram ediliyordu.) İkinci Karabağ savaşı öncesinde (SIPRI verilerine göre) Azerbaycan silahlarının %60’ını Rusya’dan, %27’sini İsrail’den %7’sini Belarus’tan ve dördüncü olarak %3’ünü Türkiye’den alıyordu. Durum buydu. Sadece %3 Azerbaycan yöneticileri çok uzun süre çalışarak ve sabrederek hak ettikleri bir zafer kazandılar. İsteseydiler kazandıkları petrol paralarını halka dağıtıp şirinlik yapabilirlerdi; yapmadılar. Azerbaycan, Türkiye için kuyuya atıldıktan sonra bulunmuş küçük kardeş “Yusuf”tur. Gözü gibi sakınmalı ve bu Kardeşi şini karşılıksız olarak sevmeli… İsrail’le olan ilişkisini sürdürmesini de anlayışla karşılamalı; bu kadar düşman bir coğrafyada Türkiye, tek başına ve her zaman Azerbaycan’ı koruyamayabilir. Veya iktidara gelecek “gafil bir hükümet” Azerbaycan’ı korumanın bilincinde olamayabilir. Herkes RTE değil.

Demek ki “Yemen’de iki milyon şehit asker” hurafesinin kaynağı Yahya Kemal’miş. İnanılmaz. Biliyoruz ki, Harbiye Nezareti kayıtlarında savaşarak şehit düşen asker sayısının toplamı kesinlikle 10 binden azdır. Az olması da normaldir çünkü Yemen sorunu birbirine denk iki ülke ordularının savaşı değildi; bir asayiş sorunuydu. Mahalli düzeyde güvenlik ve istikrar tedbirleri bu kadar yüksek sayıda ölüme sebep olamaz. Öte yandan askerlerin yeterli beslenemedikleri de bir gerçektir. Kötü beslenmeye ilaveten hastalık ve iklime uyum sorunları da çok sayıda ölüme yol açmış olabilir. Doğrusu salgın hastalık ve yetersiz sağlık hizmeti imparatorluğun her köşesinde yığınsal ölümlere yol açıyordu. Birinci dünya savaşı ve ertesinde Zeydilerin Osmanlı’nın en sadık müttefikleri olması; daha az sayıda asker kayıpları analizini teyit ediyor gibi. Yemen Şehitlerinin ve masumların ruhu şad olsun.

Wick’i okumadım fakat Mehmet Genç’in iaşecilik ilkesi gözlemi FIRAT’tan TUNA’ya kadar olan bölgeyi içerir. Mısır, Fırat’ın doğusu, Kırım, Erdel, Eflak ve Boğdan’ın statüleri ve bilhassa vergilendirme esasları farklıdır. Peki fark nedir? Tuna’dan Fırat’a kadar olan bölgelerde “çift-hane sistemi” geçerliydi. 120-200 dönüm arası tarım arazisi, sayısı sınırlı işçi ve vergileri tımar/iltizam/malikane esaslı olan kırsal düzen. Şehirlerde ise esnaf sayısı ve meslek sahipleri sayısının “gedik” kurumuyla sınırlanması, loncalar yoluyla devlet denetimi, narh uygulaması, ihracat yasağı vs. Tuna-Fırat arası bölgeler dışındaki bölgelerde bu kısıtlamalar neredeyse yoktu. Tuna-Fırat dışındaki bölgelerde vergiler toplanıp İstanbul’a deniz yoluyla gönderilirdi; gelen vergiler yetmezse, “iştira” yoluyla zorla satın almalar yapılırdı. Tahıl ve Koyun ihtiyacı bugünkü Romanya ve Kırım’dan; pirinç ihtiyacı da Mısır’dan gelirdi. Mısır İstanbul’a ilaveten Hicaz bölgesinin ihtiyaçlarını da karşılardı. Osmanlı devletiyle ilgili bir şeyler söylerken “bölgesel istisnalar” belirtmemek ve “dönemlendirme” yapma zahmetine katlanmamak bir moda. Ben bu modaya uymuyor ve söylediklerim için “İstisnai bölgeler ve dönemler” de olabilir diyorum

Görüşünüz yaygın bir görüş. Yine de görüşünüzü yazmadan önce, keşke ekteki makalemi de okusaydınız. Sizin yaklaşımınızla yola çıkılırsa bütün kamu mevduat bankalarını da birleştirme gerekir; hatta, bütün mevduat bankalarını da; çünkü bütün mevduat bankaları neredeyse %100 aynı işleri yapıyorlar. Fakat dünya bankacılık tarihi ve iktisadi olgular başka hikayeler anlatıyor.

Dünyanın En Büyük İlk 4 Bankası 1. ICBC (Çin Sanayi ve Ticaret Bankası): ~7,3 trilyon dolar varlık büyüklüğü 2. Agricultural Bank of China (Çin Tarım Bankası): ~6,8 trilyon dolar varlık büyüklüğü 3. China Construction Bank (Çin İnşaat Bankası): ~6,2 trilyon dolar varlık büyüklüğü 4. Bank of China (Çin Bankası): ~5,3 trilyon dolar varlık büyüklüğü Çinliler dünyaya açılırken Japonya’yı örnek aldı. 1990’lı yıllarda dünyanın en büyük bankaları sıralamasında ilk 5 banka Japon bankalarıydı. Hangi gerekçeyle olursa olsun, Türkiye’de bankaları birleştirmek, ekonomiyi küçültmek demektir; kesin ve net.