MUSA the IV

DOĞAN AVCIOĞLU'NUN TÜRK SAĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Doğan Avcıoğlu’nun Türk sağı üzerindeki etkisini gösteren örnekler çok azdır. MHP’nin düzenlediği parti doktriner eğitim programının notlarından oluşan ve Kenan Eroğlu tarafından kaleme alınan Ülkücü Hareketin Doktriner Eğitimi isimli kitapta “Liderin Kitapları” başlığının altında Türkiye’nin Düzeni’nin yer alması dikkat çeker. 1974’te Milli Gazete’de İdris Esen, MSP’li Ticaret Bakanı Fehim Adak’ın “turist para getirir ama ahlak götürür” sözünün, sanayileşememiş ve azgelişmiş ülkeler için geçerlilik taşıdığını savunurken bu iddiasını, Doğan Avcıoğlu’nun Türkiye’nin Düzeni isimli eserine referans vererek desteklemişti. 1960’larda ve 1970’lerde sağın ideolojik cephaneliğini doldurabilecek ve iddialarını modern düşünceye adapte edebilecek yerli isimlerin sayısı sınırlıydı. Mümtaz Turhan ve Erol Güngör gibi entelektüeller popülerleşmişti, ancak onların da düşünsel derinlikleri belirli sınırlar içindeydi. Gunnar Myrdal gibi modern isimler sağ cenahta da okunuyordu (bazen yanlış anlaşılsa da). Bununla birlikte, sağın mevcut tezlerini destekleyecek büyük tarihsel anlatılar, modern bir düşünce sistematiği içinde oluşturulmamıştı. Son iki yüzyılda Türkiye’de yapılanlar sağ yazında eleştiriliyor, ancak sağcılar bu eleştirileri somut delillerle desteklemeye çalışırken, genellikle “zamanında Osmanlı büyük devletti, şimdi büyük değiliz” veya “makine değil, şarap fabrikası açtık” demenin ötesine geçemiyordu. Bu noktada sağın genel tezleri ile Avcıoğlu’nun düşünceleri arasındaki bazı benzerlikler dikkat çeker. Örneğin “geri bıraktırılmış Türkiye” tezinin ve bağımlılık okulunun etkisinin sağda da tesirlerinin görülmesinde Avcıoğlu ve Türk solunun tarihsel anlatısının etkili olduğu söylenebilir. Yine sosyal-ekonomik program bağlamında görülen paralellikler de kayda değerdir. MHP 1977 Genel Seçimleri öncesinde bankaları ve sigortacılığı devletleştirerek milli sermayeyi sanayiye kaydırmayı ve bütün vatandaşları sosyal güvenliğe kavuşturmayı vaat etmişti. Türkiye’nin Düzeni’nde de Doğan Avcıoğlu bankaların ve sigortaların devletleştirilmesini savunmuştu. Türkiye’de İslami sağ ve aşırı sağ çevreler, sömürücü azınlıklar söylemini 1980 öncesinde sıklıkla tekrarlamıştı. Bu noktada Doğan Avcıoğlu’nun Türkiye’nin Düzeni’nde de sağ yazındakine çok benzer bir sömüren azınlıklar analizinin varlığı dikkati çekiyordu. Yine Avcıoğlu’nun çeşitli yayınlarındaki Siyonizm ve Helenizm, Yunanistan’ın Oniki Ada’da tahkimat yaptığı vurgusu dikkat çekiciydi. Türkeş, 1973'te MHP'nin 11. Kurultayı'nda yaptığı konuşmada, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da süregelen ve aile mülkiyetine dayalı olan, kendi ifadesiyle “feodal” tarım sisteminin, ülkenin demokratik düzenine ve insanlık onuruna aykırı olduğunu ifade etmişti. Bu ifadelerde sol jargonun belirgin etkileri görülüyordu. Türkeş, bu tür konuşma metinlerini ve yazılarını sıklıkla partili entelektüellere yazdırırdı. Örneğin, Taha Akyol'la gerçekleştirdiği bir röportajda Herbert Marcuse'den bahsetmişti; ancak Türkeş'in gerçekte Marcuse hakkında ne kadar bilgi sahibi olduğu belirsizdir. Marcuse üzerine yapılan analizin doğrudan doğruya Enver Altaylı ve Taha Akyol gibi isimlere ait olması kuvvetle muhtemeldir. Aynı Taha Akyol'un da Türkiye’nin Düzeni’nden çok etkilendiği ve kitabın satırlarını ayrıntılı şekilde çizerek okuduğu bilinmektedir. Doğan Avcıoğlu’nun Türkeş’e karşı tavrı da dikkat çekiciydi. Avcıoğlu, 1969’da Yaşar Tunagür ve Nurcuların Türkeş’in partisine cephe alıp Demirel’i desteklediğini, Cevdet Sunay’ın Atatürk düşmanı Tunagür’ün dosyasını hükümete ulaştırdığını ifade etmişti. Doğan Avcıoğlu, faşizm gelir korkusunun bazı sol çevreleri gerici güçler koalisyonunu ehveni şer saymaya yönelttiğini de belirtmişti. Burada dikkat çeken bir diğer nokta, Metin Toker’in, Yön’ün zamanında Türkeş’te dahi bir Nasır aradığını iddia etmiş olmasıydı (Toker, Doğan Avcıoğlu öldüğünde tüm eleştirilerine karşın “Doğan Avcıoğlularımız çok olsun. Milletler asıl onlarla yücelirler” demişti). Benim sağ cenahta bulunan bazı tanıdıklarımdan işittiğim şeylerden biri, eski nesil bazı muhafazakar ve milliyetçilerin ev kütüphanelerinde Türkiye’nin Düzeni’nin bulunduğuydu. Türkiye’nin Düzeni’nin siyasal etki çemberi aslında görünenden daha genişti. Fakat Soğuk Savaş’ın politik ve kültürel kutuplaşma ortamında Avcıoğlu’na sol cenah dışında doğrudan referans vermek pek kolay değildi. 1950’lerde Aydın Yalçın’ın yönetiminde çıkan Forum dergisinde yazan sağcı, liberal, Kemalist ve solcu yazarların ortak bir kalkınmacı-modernist yaklaşıma sahip olduğu dikkat çekiyordu ki 27 Mayıs sonrasının ekonomik ve siyasal programı ile Forum’un çizgisi arasındaki paralellikler açıktı. Türkiye sağında ve solunda 1960 sonrasında uzun süre kalkınmacı düşünme kodları üzerine gelişmiş bir tarih anlatısının etkileri de gözleniyordu. Doğan Avcıoğlu, devletçi ve milli yaklaşımıyla sağın bir kesiminde kabul görecek bir dili yakalamıştı. Türkiye’nin Düzeni, genel tarihsel ve ideolojik yaklaşımı itibariyle Nasyonal Bolşevik türün bir parçası olarak görülemez. Ancak, içeriğindeki bazı unsurlar ve yarattığı etkiyle kitap, Nasyonal Bolşevik literatürün Türkiye’deki klasiklerinden biri olarak kabul edilebilir. Bu noktada, Türkiye’nin Düzeni ile aşırı sağ yazın arasındaki paralelliklerin daha sistematik bir değerlendirmeyi hak ettiğini düşünüyorum.