ชวนอ่านบทความที่ตั้งคำถามกับเรื่อง นโยบายการต่างประเทศของไทย ที่ Thought-provoking มากบทความหนึ่ง เขียนโดยอาจารย์ Pongkwan Sawasdipakdi, Associate Fellow, ISEAS – Yusof Ishak Institute. ซึ่งเสนอว่า นโยบายต่างประเทศของไทยถูกกำหนดโดย วิธีที่ประเทศจดจำความสำเร็จทางการทูตในอดีต เช่น การหลีกเลี่ยงการตกเป็นอาณานิคม เมื่อเวลาผ่านไป เหตุการณ์เหล่านี้ไม่ได้ถูกจดจำในแง่ของเงื่อนไขเฉพาะทางประวัติศาสตร์อีกต่อไป แต่ถูกจดจำผ่านบทเรียนในโรงเรียนด้วย “ไทยอยู่รอดได้ด้วยความยืดหยุ่น การปรับตัว และการรักษาพื้นที่ในการตัดสินใจของตนเอง” หรือที่เราคุ้นเคยดีกับคำว่า การทูตแบบไผ่ลู่ลม (Bamboo Diplomacy) ซึ่งวาทกรรมดังกล่าวถูกสร้างขึ้นย้อนหลังในช่วงปลายสงครามเย็น เมื่อชนชั้นนำไทยพยายามให้เหตุผลรองรับการปรับความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับจีน หลังจากที่ไทยมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสหรัฐฯ มาเป็นเวลาหลายทศวรรษ ในขณะที่กรอบคิดและวิธีทางการทูตอีกรูปแบบหนึ่งที่โดดเด่นแต่ไม่ถูกนำมาใช้เป็นกรอบหลัก เช่น แนวคิดของ ชาติชาย ชุณหะวัณ ที่ต้องการ “เปลี่ยนสนามรบให้เป็นสนามการค้า” (Turning Indochina from a battlefield into a marketplace) และแนวทางของ ทักษิณ ชินวัตร ที่เน้นการทูตเชิงการค้า (Economic diplomacy) ซึ่งเป็นตัวอย่างของความสำเร็จในการใช้นโยบายต่างประเทศเชิงรุก ที่ให้ความสำคัญกับ การค้า การลงทุน และความเชื่อมโยงระดับภูมิภาค เช่น การที่ไทยเป็นผู้นำในการริเริ่ม Asia Cooperation Dialogue (ACD) และมีบทบาทอย่างแข็งขันในกรอบอื่น ๆ เช่น BIMSTEC และ Chiang Mai Initiative บทความให้ Argument ว่า แม้ทั้งแนวทางของชาติชายและทักษิณจะประสบความสำเร็จ แต่ไม่มีแนวทางใดได้รับสถานะและอิทธิพลเทียบเท่ากับเรื่องเล่าหลักเรื่องการทูตแบบไผ่ลู่ลมจาก 3 เหตุผล 1. เรื่องเล่าแบบไผ่ลู่ลม เชื่อมโยงอยู่กับเรื่องเล่าพื้นฐานเกี่ยวกับ การอยู่รอดของชาติ 2. ความทรงจำเกี่ยวกับเหตุการณ์ในอดีตที่ไทยพยายามรักษาอธิปไตย ท่ามกลางมหาอำนาจที่แข็งแกร่งกว่าก็มีแนวโน้มถูกหยิบขึ้นมาใช้มากกว่า และการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ในปัจจุบันสามารถกระตุ้นความทรงจำที่เกี่ยวข้องกับการทูตแบบไผ่ลู่ลมได้ง่ายกว่าความทรงจำเกี่ยวกับการทูตเศรษฐกิจ 3. การทูตแบบไผ่ลู่ลมถูกทำให้เป็นสถาบันอย่างลึกซึ้งกว่า จากการถ่ายทอดผ่านหนังสือเรียนและเรื่องเล่าทางการของรัฐและมักถูกเชื่อมโยงกับสถาบันพระมหากษัตริย์ ซึ่งถูกนำเสนอในฐานะสัญลักษณ์ของชาติ ตรงกันข้าม การทูตที่เปลี่ยนสนามรบให้เป็นสนามการค้าของชาติชาย และนโยบายต่างประเทศที่เน้นการค้าของทักษิณ ยังคงเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับผู้นำและขั้วการเมือง ดังนั้น บทเรียนจากแนวทางเหล่านี้จึงยังคงมีลักษณะเฉพาะกาลและเป็นที่ถกเถียงทางการเมืองมากกว่า ยกตัวอย่างเช่น รูปแบบการดำเนินนโยบายต่างประเทศของทักษิณทำให้นายกรัฐมนตรีมีบทบาทโดยตรงมากขึ้นในการกำหนดวาระต่างประเทศของไทย ซึ่งลดความเป็นอิสระแบบดั้งเดิมของระบบราชการทางการทูต และการเน้นส่งเสริมการค้าก็ถูกนักการทูตบางส่วนมองว่าเป็นการลดทอนสถานะและเกียรติภูมิของนักการทูตด้วย (โดยปกติแล้ว คนมักจะรู้สึกว่าการทูตเป็นงานของพวกลูกท่านหลานเธอ ไม่ต้องเน้นทำมากินมากนัก เน้นเรื่องความสัมพันธ์ การต้อนรับแขกบ้านแขกเมือง การเน้นเรื่องเศรษฐกิจ การค้าจึงดูไม่เป็น "ผู้ดี" นักหรือเปล่า อันนี้ตีความเอง บทความไม่ได้กล่าว) ดังนั้น แม้แนวทางของทักษิณจะมีความโดดเด่น แต่ก็ไม่สามารถถูกทำให้เป็นสถาบันจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของจินตนาการหลักด้านนโยบายต่างประเทศของไทยได้ ส่วนที่น่าสนใจและน่าตั้งคำถามคือ เครื่องมือทางการทูตที่ถูกจดจำว่าประสบความสำเร็จ และความเป็นเอกราชของไทยในประวัติศาสตร์อย่าง การทูตแบบไผ่ลู่ลม อาจกำลังขัดขวางความสามารถของไทยในเป็นฝ่ายริเริ่ม หรือการเป็นผู้นำด้านการทูตในเวทีภูมิภาคหรือไม่ Source: iseas.edu.sg/articles-commen…