khaled bassim aly

ABD Çin'i her cepheden vuruyor. Çin neden susuyor? Herkes aynı soruyu soruyor. ABD Çin'in enerji hatlarını kesiyor, çevresini sıkıştırıyor, mallarına ağır vergiler biniyor. Çin ise tek bir adım atmıyor. Çoğu kişi bunu çaresizlik sanıyor. Ben tam tersini görüyorum. Çin karşılık vermiyor, çünkü asıl hamlesini on yıl önce yaptı. ABD daha ilk kurşunu sıkmadan, Çin oyunu çoktan kurmuştu. Şimdi o hamleleri tek tek göstereceğim. Önce iki ülkenin nasıl oynadığına bakalım, çünkü her şey burada başlıyor. ABD son yirmi yılı savaşarak geçirdi. Irak, Afganistan, Libya, Suriye, Yemen. Askeri operasyonlara sekiz trilyon dolardan fazla harcadı. Saddam devrildi, Kaddafi devrildi, liderler bir bir düştü. Bu satranç oynamaktır. Tek bir hedef vardır, rakibin şahını devirmek. Çin aynı yirmi yılda tek bir savaş açmadı, tek bir lider devirmedi. Bunun yerine sessizce taş dizdi. Bu Go oynamaktır. Amaç şahı değil, tahtanın mümkün olan en büyük bölümünü ele geçirmektir. ABD birkaç şah düşürdü. Çin kıtalar büyüklüğünde toprak çevirdi. İlk taşını Afrika'ya koydu. ABD Ortadoğu'da bir ülkeyi yıkarken Çin Afrika'da bir ülke inşa ediyordu. 49 ülkeye yaklaşık 182 milyar dolarlık altyapı kurdu. Kenya'ya demiryolu çekti. Etiyopya'ya baraj kurdu. Cibuti'ye liman açtı. Nijerya'da 20 milyar dolarlık gaz tesisi, Kongo'da 10 milyar dolarlık hidroelektrik santral kurdu. Namibya'ya kıtanın en büyük güneş santralini dikti. Bütün kıtanın internet altyapısını Huawei ile ördü. 2025'te Afrika ile ticareti 348 milyar dolara ulaştı. Bugün Afrika'nın en büyük ticaret ortağı artık Batı değil, Çin. Üstelik bunu tek kurşun atmadan, tek rejim devirmeden yaptı. ABD bir ülkeyi yıktığında geriye bir boşluk kalıyordu, Çin sessizce o boşluğa yerleşiyordu. Ama Çin'in asıl hamlesi göz önündeydi, kimse önemini görmedi. Enerji. On yıl önce Çin ile ABD neredeyse aynı miktarda elektrik üretiyordu. Bugün Çin, ABD'nin iki katını üretiyor. Yılda yaklaşık 300 gigavat yeni kapasite ekliyor, bu tek başına Almanya'nın tüm elektrik sisteminden büyük. Aynı dönemde ABD yerinde saydı. Nükleer santraller kapandı, yeni kapasitenin önüne engeller çıktı. Peki bu neden bu kadar önemli? Çünkü Çin bir denklemi herkesten önce gördü. Yapay zeka çağında güç orduyla değil, elektrikle ölçülecek. NVIDIA'nın patronu Jensen Huang geçenlerde söyledi, yapay zekanın geleceği için bugünkü hesaplama gücünün bin katı gerekecek. Hesaplama gücü demek, doğrudan enerji demek. Şu an ABD'de durum şu. Microsoft, Google, Meta veri merkezi açmak istiyor ama şebeke yetmiyor, sıraya giriyorlar, hatta kendi nükleer santrallerini kurmaya çalışıyorlar. Çin ise sıraya girmiyor, istediği kadar kapasiteyi açıyor. İş enerjiyi üretmekle de bitmiyor. O enerjiyi taşıyan parçalar da Çin'in elinde. Bir örnek vereyim. Trafo. Elektriği şebekeden şehre taşıyan o cihaz. Bugün dünya trafo üretiminin yaklaşık yüzde 60'ı Çin'in elinde. ABD ihtiyacının sadece beşte birini kendi üretebiliyor. Sonuç şu. Bu ay gelen bir rapora göre, ABD'de 2026'da açılması planlanan yapay zeka veri merkezlerinin neredeyse yarısı iptal edildi ya da ertelendi. Sebep para değil, şirketler bu işe 650 milyar dolar ayırmış durumda. Sebep, bir trafo siparişinin beş yıla kadar beklemesi. Çünkü o trafonun büyük kısmı Çin'den geliyor. Aynı durum nadir toprak elementlerinde de var. Telefonun, elektrikli arabanın, füzenin içindeki o görünmez maden. İşlenmesinde dünyayı elinde tutan tek ülke Çin. Şöyle düşünün. ABD en güçlü motoru yaptı, en iyi yazılımı yazdı, en gelişmiş yapay zekayı kurdu. Ama o motoru çalıştıran elektriğin, kablonun, trafonun anahtarı Çin'in cebinde. Motor ne kadar güçlü olursa olsun, anahtarı başkasındaysa ne zaman çalışacağına sen karar veremezsin. Çin sahnenin arkasında bir şey daha yapıyordu. Doların altını oyuyordu. 2013'te elinde 1,3 trilyon dolarlık ABD tahvili vardı. Bugün bu rakam 682 milyar dolara indi, 2008'den beri en düşük seviye. Sattığı her dolarla altın aldı. 2023'te Suudi Arabistan ilk kez Çin'e yuan ile petrol sattı. Çin, dolar sisteminin dışında kendi ödeme ağını kurdu, BRICS'i genişletti. Dolarsız bir ticaretin temellerini hiç gürültü çıkarmadan attı. Sonra en cüretkar hamlesini yaptı. ABD'nin tam arka bahçesine, Latin Amerika'ya uzandı. Burada bir parantez açmak lazım. 1823'te ABD bir kural koydu, Monroe Doktrini. Latin Amerika benim etki alanımdır, başka güç buraya giremez dedi. İki yüz yıl boyunca bu kurala kimse dokunamadı. Tek ciddi meydan okuma 1962'de Sovyetlerin Küba'ya füze koymasıydı, o zaman dünya nükleer savaşın eşiğine geldi. Şimdi Çin geldi. Tank getirmedi, füze koymadı. Yatırım yaptı. ABD Brezilya'ya yüzde 50 gümrük vergisi koyduğu dönemde, Çin Brezilya'ya milyarlarca dolar yatırım yaptı. Çünkü Brezilya sandığınızdan çok daha değerli. Enerjisinin yaklaşık yüzde 88'i yenilenebilir, dünyanın en büyük ikinci barajı orada. Petrolü var, demir cevheri var. Dünya niyobyumunun, yani ileri teknolojinin o kritik metalinin yaklaşık yüzde 90'ı Brezilya'dan çıkıyor. İki yüz yıllık bir doktrin, tek kurşun atılmadan sessizce esnedi. Şimdi son aşamaya geldi. Yıllarca kurduğu bu hakimiyeti artık bir kaldıraç gibi kullanmaya başladı. Bir hammaddenin musluğunu biraz kıstığı an, fiyatı dünyada fırlıyor. Önce nadir toprak elementlerine kısıtlama getirdi. Sonra gümüşe. Gümüş, yasak daha yürürlüğe bile girmeden kısa sürede sert şekilde yükseldi. En son sülfürik aside dokundu. Adını çoğu kişi duymamıştır ama bu madde modern sanayinin temeli. Bakır üretiminin beşte biri, gübre üretiminin üçte ikisi bu aside bağlı. Yani zincirin başı kısılınca, ucundaki market rafı bile sarsılıyor. Düzen hep aynı. Çin musluğu biraz kısıyor, faturayı dünyanın geri kalanı ödüyor. Bütün bu yolun sonunda tek bir nokta duruyor. Tayvan. Dünyanın en gelişmiş çiplerinin neredeyse tamamı orada üretiliyor. Kim Tayvan'ı tutarsa, 21. yüzyılın teknolojisini tutar. Amerikan istihbaratına göre Çin ordusuna net bir hedef verdi, 2027'ye kadar Tayvan'ı alabilecek güce ulaşın. Çin yıllarca tahtanın kenarlarını sessizce çevirdi. Şimdi gözünü tam ortaya dikti. Şimdi başa dönelim. ABD savaşlara sekiz trilyon dolar harcadı, bugün 39 trilyon dolar borçlu, topladığı her dört vergi dolarından biri sadece faize gidiyor. Çin aynı dönemde Kuşak ve Yol'a 1,4 trilyon, Afrika'ya 182 milyar dolar yatırdı. ABD harcadı, Çin yatırdı. ABD her hamlesini bağırarak yaptı, hepsi manşet oldu. Çin tek bir manşet olmadan enerjiyi, trafoyu, madeni, ödeme sistemini ve kıtaları eline aldı. ABD bir şah düşürdüğünde tahtadan bir taş kalkıyor. Çin bir hamle yaptığında tahtadan bir kıta onun rengine dönüyor. İşte Çin'in neden karşılık vermediğinin cevabı bu. ABD'nin elinde en güçlü ordu, en iyi yapay zeka, en büyük donanma var. Çin'in elinde ise bütün bunları çalıştıran muslukların anahtarı. Bir gücü asıl tehlikeye atan şey, rakibinin silahları değildir. O silahları besleyen şeyi rakibinin tutuyor olmasıdır. Bu benim şahsi analizim. Gelişmeleri takip ediyorum, sizi bilgilendireceğim.