نجيب محفوظ ميگويد وطن و خانه محل تولدت نيست. خانه آنجا، وطن آن نقطهاىست كه در آن تلاشهايت براى فرار به پايان ميرسد.
ناسيوناليزمى كه «ايران ماندن» را ارزش جا ميزند دچار توهم است. توهمِ وطن! القاى حس بدهكار بودنِ ابدى به وطن! از اين وطن چه خيرى به ما رسيده كه به فرار فكر نكنيم؟