BoldsSh

ЦАГИЙГ ЭРХШЭЭГЧ Египет рүү хөлгийн жолоо заллаа. Мадрид клубыг төлөөлж уригдав. Лондонд "Мэргэд"-ийн зөвлөлийн хуралд орж, өглөө нь Санд газардаад, орой нь буцаад Кайр нислээ. Бизнес ангилал, сонирхолтой хөтөлбөр, чухал асуудал. Улс орон бүр л өөрийн брэнд үүсгэх гэж чармайж байгаа цаг. "Egypt Forum" гэх хурлыг олон талын харилцаандаа нэрийн хуудсаа болгох гэж эртний энэ улс зорьж. "Ямар новш нь болоод байнаа, энэ дэлхийд. Танаас үг сонссоноо" гэж урьсан учраа тайлбарлаж инээд хагалж угтлаа. Их түүх намайг татдаг. Миний хамгийн олон ирсэн улсын нэг бол Египет. Энэ удаагийнх найм дахь нь. Ирэх бүрд л өөр мэдрэмж төрдөг. "Man fears time, but time fears pyramids." Цаг хугацаа бүхнийг эрхшээдэг, харин пирамид цаг хугацааг эрхшээдэг гэж. Цаг хугацааг айлгагчийг бүтээх бол жир нэгний хийх ажил биш. -Манай түүхээс та гурван нэр тогтоовол болох нь тэр. Ramses the second, Queen Hatchepsut, King Tutankhamun гэж Египетийн Их Музейн (GEM) тайлбарлагч өгүүлэв. Дээрх нэрстэй холбоотой мэдээлэл сонирхвол LLM-ээс нэмж асууна биз. Зарим түүхэн өгүүлэмж нь монгол хатад хаад, бие хүний бахархалт түүх, амьдралтай төстэй санагдаж байв. Египет эрт цагийн түүхээ долоон зуун мянган жилийн өмнөөс эхэлж тоолох юм. -Бидний ихэнх нь тэр үед Африкийн шугуйд байсан байх. Арай эртүү танай түүхийн эхлэл гэж сөргөхөд, -Хүн төрөлтөн хөл тавьсан үеэс тэр газрын түүх эхэлдэг. Энэ нутгаас дөчин таван мянган жилийн өмнөх эртний хүний олдвор гарсан гэж надад хариу барьлаа. Монголчууд түүхээ нутагтаа хөл тавьсан үеэсээ тооцвол чамгүй урт юм болно. Хүний эрт үеийн, овог аймаг үүссэний, төрт улс байгуулагдсны, Их Монгол улсын, орчин цагийн. Үе бүрийг олдвор судалгаа, шинжлэх ухааны аргачлал болон түүхэн баримтаар баталгаажуулах нь олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн зам юм. Тооны цуглуулга, ууж идэх шалтаг болгох нь үнэлэмж биш болжээ. Төрт улсаа байгуулсны, Их Монгол улсын, тусгаар тогтнол, эрх чөлөөт байдлаа сэргээн тогтоосны түүхээ бид тоолж тэмдэглэдэг болоод удаагүй байна. Улсын баяр наадмаараа тэр бүхнийг зарлах хүртэл их зориг зүрх шаардсан ажил байсан. Түүхээ уртасгахын тулд баримт зохиох хэрэггүй. Харин байгаа баримтаа гүнзгий судлах хэрэгтэй. Монголын газар нутагт хүний үлдээсэн ул мөр бидний төсөөлж байгаагаас ч эртний байж мэднэ. Египетчүүд бол эртний суурин соёл иргэншил, нэгдмэл төрт улсын бахархалт түүхтэй ард түмэн. Их түүхээс нь сонордоход Нил мөрний сав газар үүнд шийдвэрлэх нөлөөтэй байсан мэт. Халуун өлгийнөөсөө боссон эхний хүмүүс энэ л мөрний эрэг дагаж суурьшил үүсгэсэн бололтой. Тэр газар нутаг, хөрс шорооноос цагийг айлгагч, цагийг эрхшээсэн их соёл иргэншил соёолжээ. Олон сэдэв ярьж танилцсан хурлын бүрэлдэхүүн Сивад буулаа. Бас л том орон юм. Цэргийн онгоцоор цаг, дөчин минут нисээд газардав. "Газрын диваажин энд анх үүссэн" гэж зочин илтгэгч ярьлаа. Тэр хүний ярианд хөглөгдсөн миний бодол ийн хөврөв. Улсын түүх бол хүний түүх юм. Хүний түүх нь хүрээлж байгаа орчинтойгоо, бусад хүнтэй уялдан бүтдэг аж. Египетийн түүхийг ярихад элсийг онцолсон. Элс бол уул байсан, хад байсан чулууны ширхэг гэнэ. Амьд эрчмээр хөглөгдөн хөдөлж байдаг цагийн урсгал. Чулууг элс болоогүй байхад эргэж төрөх сэрэх гэсэн хүсэл мөрөөдөлдөө хөтлөгдсөн хүмүүс их түүх, соёл иргэншил, их пирамидыг бүтээж. Харь гаригийн биш, энэ гаригийн, энэ хөндийд амьдарч байсан хүний түүх гэдэгт эргэлзэхгүй итгэх үнэмшлийг эндээс авлаа. -Таныг олон хүүхэд өсгөж өндийлгөсөн хүн гэж Мариа Еленагаас сонсоод их бахархсан шүү. Зургийг нь үзэж болох уу гэж хурал зохион байгуулагч бүсгүй асуулаа. Зураг үзүүлэнгээ -Манайд зарим нь улс төрждөг сэдэв гэхэд. -Энэ чинь гайхалтай түүх. Таныг ямар хүн болохыг тодруулж байгаа юм. Би сонсоод маш их бахархсан. Таныг шүтэж амьдардаг болсон гэж тэр эмэгтэй хариулав. Утас дуугарч, Болороо ярилаа. -Гоё мэдээтэй. Нөгөө хүүгийн сураг гарлаа. Сайхан өндөр залуу болж гээд зургийг нь явуулжээ. Бидний өсгөж өндийлгөсөн хорин долоон хүүхэд бүгд эрүүл энх байгаа нь юутай сайхан. Уг нь хорин найман хүүхэд гэж ярих ёстой юм. Нэг хүү манайд ирээд сар орчим болоод л явсан. "Ээж нь бөө болж, хүүгээрээ түшээ хийлгэнэ гэсээр байгаад аваад явлаа" гэх яриатай үлдсэн. Хүү, ээж хоёрт бид гэр хүнсийг нь бэлдэж өгсөн. Намайг таних амархан. Миний дайснууд юу руу дайрч байгааг хар. Юу тэдний хорсол хилэнг нь өдөөгөөд байна. Бидний бүтээсэн хүнлэг үйлс. Хүний мөр, хүний дурсгал хүнд л үлддэг. Болороо бид хоёр тэдний хүсээд ч хүрэхгүй, чадахгүй юмыг нь хийчихэж, бас үлдээж. Хамгийн эмзэг насанд нь өөрийн хүүхэд адилаар хүний олон хүүхдэд тусалж. Гарыг нь ганзаганд, хөлийг нь дөрөөнд хүртэл нь хамтдаа өсгөж өндийлгөж. Хайрын хариуд баталгаатай хайр өгдөг хүмүүс бол хүүхэд. Харин зарим хүн ингэж хорсоно ч гэж бодож байсангүй. Бас ингэж бахархах юм гэж ч санасангүй. Хүний сайнд баярлах бол сайн хүний шинж юм гэнэ лээ. Надтай сайн хүн таарчээ. Сайн үйлс санаандгүй бүтдэг. Үүнд л хүний адгууд шатталаа уурсаж, муу ам гарган дайрдаг юм байна. Болороодоо талархая, хүүхдүүддээ талархая. Бас бүгдийнх нь хаана юу хийж явааг тодруулж, сайхан сэтгэлээр харьцаж, хамтарч ажиллаж байгаа цагдаадаа талархая. Хамгийн гол нь амьдралыг гэрэл гэгээтэй хардаг, уужуу сэтгэлт олонд, ойлгож дэмждэг хүмүүст бүр их талархая. Пирамидыг чулуугаар босгож. Харин хүний үлдээх хамгийн том дурсгалыг бусдын амьдралаар бүтээдэг. Элсний ширхэг бүр адилгүй байдаг гэнэ. Хүний мөр, хувь заяа ч адилгүй. Харин тэр бүхэн сайн эрчмээр бие биенээ хөглөж явах. Египетчүүд мөнгийг алтнаас илүү үнэлдэг байжээ. Мөнгө нь ховор, алт нь олдоц ихтэй байж. Алтаар пирамидын орой, бунхан шүтээн, хөшөө дурсгалаа бүрж үлдээдэг байж. Алтыг газар тунасан гэрэл гэж оновчтой тодорхойлж. Хүн хүндээ туслах бол сэтгэлийн гэрэл дулаанаа хувааж байгаа хэлбэр. Америкт хөх шуурга дэгджээ. Ардчилсан намынхан бишрэм ялалт байгуулж. Сонгогчид нэг л шөнө түүх эргүүлснийг Египетийн гүнд нар мандахтай зэрэгцэн сонслоо. Би ч санал бодлоо хэллээ. Эрх мэдэлтнүүдийн хулгай худлыг хаа сайгүй тэвчихээ больжээ. Сербид оюутнууд нь салхи эргүүлсэн. Унгарчууд засаг төрийг нь жорлон болгосон этгээдэд үгүй гэж хэлсэн. Олон улсад хаялга нь улам мэдрэгдэх бас нэг чухал сонгуулийн дүн ийн гарлаа. Маргааш манай сургууль дээр энэ тухай хэлэлцүүлэг өрнөнө. Би урилга заллагын дагуу хуримын генерал гэдэг шиг л тоосоо гөвөн нэг газраас нөгөө газар хар нүд хамхих завгүй шахам ажиллаж яваа хүн. Хийдэг ажилтай, хөдөлмөрийн гэрээтэй, цалин урамшилтай. Хаанаас ч зугтаагүй, хэнээс ч нуугдаагүй. Түмний нүдэн дээр л ил яваа. "Египетэд хамгийн сүүлд хэзээ ирлээ" гэж бодож, толгойгоо маажиж, Кайрт газардсан. Одоо эртний элсэн цөл дэх баян бүрдийн шумуулд хазуулсан биеэ маажсаар Сан Францискод бууж байна. Хаа сайгүй хазжээ, муусайн шумуул... 2026 оны 11 дүгээр сарын 05.