David Beijer

Misschien toch even een opfrissing over het briefgeheim en waar het vandaan komt. Want dat briefgeheim is geen toevallig regeltje dat juristen ooit hebben bedacht. Het is een grondrecht dat is ontstaan uit harde historische lessen. In de 17e en 18e eeuw was het in grote delen van Europa doodnormaal dat koningen, vorsten en regeringen privébrieven lieten onderscheppen. Er waren zelfs officiële “zwarte kamers” waar ambtenaren post in geheim openden, overschreven, analyseerden en daarna opnieuw verzegelden, zodat de afzender niet eens wist dat zijn brief was gelezen. Dat deden ze niet omdat ‘iedereen verdacht was’, maar omdat de ‘powers that be’ perfect hadden begrepen dat wie alle communicatie controleert, uiteindelijk ook de controle krijgt over de samenleving. En juist daarom groeide in de 18e eeuw, tijdens de Verlichting, het besef dat vrije burgers ook volledig vrij met elkaar moesten kunnen communiceren. —> dat besef en de ermee gepaard gaande onvrede leidde ertoe dat het briefgeheim vanaf het einde van de 18e eeuw en in de loop van de 19e eeuw in steeds meer Europese grondwetten werd opgenomen als een fundamenteel recht. Absoluut niet om criminelen te beschermen trouwens maar om burgers te beschermen tegen een overheid die veel te veel macht naar zich toe trok. Want de vraag is gewoon: hoe vrij spreek je nog als je weet dat de overheid elk privégesprek kan meelezen? Het uitgangspunt werd: “Jouw communicatie is privé, tenzij een onafhankelijke rechter, in uitzonderlijke omstandigheden en volgens de wet, beslist dat daarvan mag worden afgeweken.” Dat principe geldt vandaag nog altijd. Maar nu zijn brieven grotendeels vervangen door e-mails, WhatsApp-, Signal- en Messenger-berichten enz. De technologie is veranderd maar de reden waarom het briefgeheim bestaat, is exact dezelfde gebleven. Het briefgeheim is dus geen bescherming van mensen die “iets te verbergen hebben”. Het is juist een bescherming van vrije burgers tegen een les die Europa eeuwen geleden al op de harde manier heeft geleerd: een overheid die ongecontroleerd alle communicatie kan lezen, krijgt vroeg of laat meer macht dan een vrije samenleving mag aanvaarden. En Chat Control is niet meer of minder dan het opheffen van een van onze grondrechten: het briefgeheim. Een basisrecht dat is voortgekomen uit mistoestanden en waarvoor letterlijk is gevochten en waar jarenlang is over nagedacht. Dat omkeren is bijzonder precair en nefast, op zoveel vlakken… Een mega boomerang ‘in the making’.