Een ochtendcolumn De overheid beloont goed gedrag met een aanslag Jarenlang moedigde de overheid mensen aan hun hypotheek af te lossen. Niet alleen via Nibud-adviezen en bankgesprekken, maar via complete voorlichtingscampagnes. “Aflossen is het nieuwe sparen.” “Houd uw financiële toekomst gezond.” Het was de toon van spotjes, folders en rekentools die allemaal hetzelfde suggereerden, minder schuld was verstandig, zekerder, bijna een morele plicht. Burgers luisterden en handelden ernaar. Extra aflossen werd normaal en Nederland kreeg een grote groep huishoudens met een kleine of geen hypotheek. In het nieuwe belastingplan wordt juist deze groep zwaarder belast. Niet wie zijn schuld liet staan, maar wie hem afbouwde. De hypotheekrenteaftrek werkt compenserend; wie geen hypotheek meer heeft, mist die aftrek en betaalt het volle eigenwoningforfait. Het resultaat is een systeem dat schuld beloont en aflossing straft. Dat schuurt, zeker voor wie zich jarenlang naar de overheid richtte. De draai van deze week maakt dat alleen maar duidelijker. De Kamer schrapte de geplande verhoging van de belasting op vermogen niet omdat het draagvlak ontbrak, maar omdat de rechter inmiddels heeft bepaald dat het fictief belasten van rendement onrechtmatig is. Daar ligt de grens. En dus kijkt de overheid waar zij nog wél terecht kan. Dat blijkt niet de belegger te zijn, maar de aflosser met een eigen huis. Het wringt omdat deze draai geen incident is, maar het sluitstuk van een langere beweging. In de jaren negentig gold overwaarde nog als vrij beschikbaar vermogen. Opeethypotheken en krediethypotheken maakten het mogelijk waardestijgingen van woningen te benutten, geld stroomde de economie in. Na de kredietcrisis veranderde dat. Schulden golden als risico’s, aflossen werd deugd, overwaarde moest worden vastgezet. Miljoenen huishoudens deden precies dat. Nu verschuift de lijn opnieuw, het vermogen dat eerst vrij mocht zijn en daarna veilig moest worden opgeborgen, wordt fiscaal aangeslagen. Wie zich aanpaste, staat achteraan. Intussen staat er meer dan duizend miljard euro aan vermogen stil: ruim zeshonderd miljard op rekeningen, honderden miljarden in stenen. Vermogen dat nauwelijks circuleert en waarvan de reële waarde deels wordt weggevreten door inflatie die hoger is dan de rente. Economen wijzen er al jaren op dat vermogen dat niet beweegt geen waarde creëert. DNB en de OECD spreken van idle capital, slapend vermogen, non-productive assets, underutilised household wealth. Andere woorden voor hetzelfde verschijnsel, kapitaal dat aanwezig is, maar niets doet. In plaats van maatregelen die vermogen de economie in laten vloeien en waarvan alle burgers direct zouden profiteren, kiest de overheid voor een greep in de kassa. Niet om richting te geven, maar om gaten te vullen. Het zegt veel over hoe beleid tegenwoordig werkt, niet vanuit een visie op economische beweging, maar vanuit de vraag waar nog iets te halen valt. En dan is de conclusie even simpel als ongemakkelijk. Niet de aflossers zijn het probleem, maar de overheid die hen jarenlang vertelde hoe het moest. Een overheid die van koers verandert zodra het uitkomt, hoeft zich niet af te vragen waarom burgers niet meer met haar meebewegen. In een stelsel dat zo werkt, wordt gehoorzaamheid geen deugd maar een risico.

Ochtendcolumn De begroting als thermometer, niet als rekensom De politieke kruistocht tegen erfenissen wordt verkocht als morele noodzaak, de verzorgingsstaat moet betaalbaar blijven, de begroting sluit niet, de rijken moeten bijdragen. Dat verhaal klinkt overtuigend, vooral omdat er een muur van geld op ons afkomt: de nalatenschappen van de babyboomers. Maar de manier waarop dit debat wordt gevoerd, geeft zelden een eerlijk beeld van de werkelijkheid. We horen dat de staatskas dreigt leeg te lopen, dat de zorg straks onbetaalbaar wordt, en dat wie een erfenis krijgt “iets terug moet doen”. Maar we horen zelden dat dezelfde generatie die straks nalatenschappen achterlaat, nu al massaal met pensioen gaat en daarmee een stabiele stroom van tientallen miljarden aan belasting betaalt over hun gespaarde pensioenuitkeringen. Die stroom groeit de komende jaren mee met de vergrijzing. Het is de andere kant van de medaille: vergrijzing is niet alleen een kostenpost, maar ook een structurele inkomstenbron voor de staat. Het beeld wordt gecreëerd van oudere mensen die zonder enige inspanning een berg geld hebben vergaard waar de overheid niets anders doet dan haar rechtmatige deel opeisen. Om de samenleving van dienst te zijn. Maar dat is niet de werkelijkheid. Achter die jaarlijkse kasstroom van bijna 20 miljard zit een latente belastingclaim van grofweg 400 tot 500 miljard euro op een pensioenvermogen van 1.400 tot 1.800 miljard. Dat is een economische inschatting, het precieze bedrag hangt af van aannames over belastingtarieven, demografie en beleggingsresultaten. Maar het gaat om reëel vermogen waarover de fiscus wel gewoon gaat innen. Als de overheid zou opereren als een bedrijf, zouden accountants deze belastinglatentie verplicht in de boeken opnemen. Dan heeft de overheid op papier geen tekort maar juist een overschot: een forse vordering op de toekomst. Toch zien we dat niet terug in de begrotingsverhalen die de politiek vertelt. En eerlijk gezegd lijkt Den Haag dit punt niet te begrijpen, of ze houden het bewust stil. Dat laatste is moeilijk voor te stellen bij zo’n belangrijk onderwerp, maar het zou wel verklaren waarom het nooit in het debat opduikt. In het bedrijfsleven zou dit niet mogen. Daar worden toekomstige verplichtingen én vorderingen netjes in de boeken gezet, zodat aandeelhouders een eerlijk beeld krijgen. De overheid kiest ervoor om dat niet te doen. Het gevolg: een begroting die meer een thermometer is van politieke emotie dan een neutrale rekensom. Het debat over belastingen is ontspoord. Het gaat zelden nog over nuchtere kosten-baten en steeds vaker over morele zuiverheid: wie “genoeg” heeft, moet meer bijdragen, ongeacht of er werkelijk geld tekort is. Elke keer als er een nieuwe heffing wordt bedacht, klinkt het vertrouwde refrein: “de zorg moet immers betaald worden.” Maar zonder een helder totaalbeeld van inkomsten en uitgaven blijft dat een verhaal dat vooral emotie oproept. Door de latente pensioenbelasting buiten beeld te laten, blijft de schaarste kunstmatig groot. Dat is geen neutrale boekhouding, maar een politieke keuze, een keuze die het morele gelijk voedt waarmee we steeds meer willen belasten wat vast en los zit.

Fijne blog van @TadekSolarz . Misschien moeten de partijen nog even hun partijprogramma's daarop checken en wellicht aanpassen :-). #TK2025

Het eerder afgegeven advies over de wolf is verder aangescherpt: blijf weg uit alle landgoederen, bos- en natuurgebieden op de Utrechtse Heuvelrug tussen A12 en A28. Lees het bericht en de actuele adviezen op: provutr.nl/246b12

Het voorspel en wat volgen gaat: vooral #ouderen met afgelost #huis worden nieuwe pinautomaat #verkiezingen

@NOSvoetbal waarom geen aandacht voor een dwaze Milan Smit op Goes vlak na de aftrap? Waarom geen aandachtige de zoveelste onterechte gele kaart van Penetra? Waarom geen aandacht voor racisme tegen AZ spelers? Waarom geen vraagtekens bij optreden van Nijhuis? Jammer… #gaeaz