𝔚𝔦𝔱

เที่ยวบินทั่วสหรัฐฯถูกยกเลิก ราว 5,000 เที่ยวบิน เมื่อวันศุกร์ที่ 13 พ.ย. หลัง FAA สั่งหยุดบินขาออกทุกสนามบินในประเทศ นานกว่า 4 ชั่วโมง (ตัวเลขจาก FlightAware ที่สื่อรายงาน และจะยังมีกำหนดยกเลิกต่อถึงวันเสาร์อีกราว 800 เที่ยว) ที่น่าสนใจกว่าตัวเลขคือคำถามว่า ระบบที่คนทั้งประเทศพึ่งพา ทำไมถึงล้มได้ด้วยเหตุที่ยังไม่มีใครบอกชัดว่าคืออะไร ผมอ่านข่าวนี้แล้วนึกถึงเรื่อง NVIDIA ปมเดียวกันเลยครับ คือ "Single Point of Failure" --- เกิดอะไรขึ้นบ้าง - FAA สั่ง "Ground Stop" ห้ามเครื่องบินที่อยู่บนพื้นขึ้นบินทั่วประเทศ โดยอ้าง "สถานการณ์พิเศษและเหตุผลด้านความปลอดภัย" และรายงานว่าระบบสื่อสารขัดข้องที่ศูนย์ควบคุมการจราจรทางอากาศหลายแห่ง (มีทั้งความถี่วิทยุและเรดาร์) - เครื่องที่อยู่บนฟ้าแล้วลงจอดได้ ส่วนเที่ยวบินระหว่างประเทศขาเข้าจัดการเป็นรายกรณี - ช่วงแรก Bloomberg พาดหัวว่าหยุดบิน "จนกว่าจะมีประกาศใหม่" และ Markwayne Mullin รัฐมนตรีความมั่นคงแห่งมาตุภูมิ บอกว่าการแก้ไข "ต้องใช้เวลา" และยังไม่มีกรอบเวลา - ต่อมา CNBC รายงานว่า FAA ยกเลิกคำสั่งหลังผ่านไปกว่า 4 ชั่วโมง แต่การยกเลิกเที่ยวบินจะลากยาวถึงสุดสัปดาห์ - JetBlue กับ Air Canada ยกเลิกเที่ยวบินในสหรัฐฯ ที่เหลือของวันศุกร์ และ United ยกเลิกเที่ยวบินส่วนใหญ่ที่เหลือของคืนนั้น เว้นบางเที่ยวระหว่างประเทศ ตามรายงานสื่อ นี่เป็นการสั่งหยุดบินทั่วประเทศครั้งแรกนับตั้งแต่มกราคม 2023 และเป็นครั้งที่ 3 ในประวัติศาสตร์ น่าสนใจตรงที่ คำสั่งมีผลเวลา 15.54 น. ตามเวลานิวยอร์ก ก่อนตลาดหุ้นปิดแค่ 6 นาที ตลาดแทบไม่มีเวลาตอบสนองเลย --- สาเหตุ: มี 3 คำอธิบายที่ยังไม่ตรงกัน 1. คำอธิบายของทางการ บอกว่า ปัญหา "โทรคมนาคมขัดข้องชั่วคราว" และไม่พบสัญญาณของ "การโจมตี" ตามที่ Markwayne Mullin พูด (เขาไม่ระบุว่าระบบไหนได้รับผลกระทบ) 2. ข่าวของ Bloomberg ที่ผมสนใจ คือ FBI กำลังตรวจสอบว่า "ซอฟต์แวร์อัปเดต" เป็นต้นเหตุหรือไม่ และตามแหล่งข่าวนิรนาม FBI ไม่เชื่อว่าเป็นการโจมตีไซเบอร์หรืออาชญากรรม ขอย้ำว่านี่คือรายงานจากแหล่งเดียว ทางการยังไม่ยืนยัน และยังไม่มีใครบอกว่าอัปเดตไหน ใครเป็นคนทำ หรือส่งไปทุกศูนย์พร้อมกันหรือไม่ 3. ข้อสงสัยเรื่อง AI: มีรายงานแหล่งเดียวว่าเจ้าหน้าที่จะตรวจความเชื่อมโยงกับเครื่องมือบริหารจราจรด้วย AI ของ Air Space Intelligence (วงเงินราว 875 ล้านดอลลาร์) แต่บริษัทแถลงว่าเทคโนโลยีของตนไม่ได้เป็นต้นเหตุ ผมสรุปได้เท่านี้ครับ ตอนนี้ยังไม่มีคำตอบ ถ้าเทียบกับเหตุการณ์ครั้งก่อนในเดือนมกราคม 2023 ย้อนกลับไปดูข้อมูลพบว่า FAA ระบุว่าไฟล์ข้อมูลของระบบแจ้งเตือนนักบินเสียหายระหว่างบำรุงรักษา ซึ่งจะเห็นรูปแบบคล้ายกัน คือเรื่องที่เริ่มจากความผิดพลาดเล็กๆ ในระบบ ลามกลายเป็นการหยุดทั้งประเทศ --- เรื่องนี้จะมาซ้ำตลาดหุ้น และกระทบหุ้นสายการบินด้วยไหม? ตลาดหุ้นยังไม่ทันตอบครับ วันศุกร์ตลาดปิดแบบผสม S&P 500 ที่ 7,561.67 จุด (-0.4%) Nasdaq ที่ 25,136.27 จุด (-0.9%) Dow ที่ 52,347.55 จุด (+0.1%) แต่ทั้งสัปดาห์ S&P 500 บวก 2.5% Nasdaq บวก 2.3% (ดีที่สุดนับตั้งแต่สิงหาคม) และ Dow บวก 2.1% ตัวฉุดวันนั้นคือ NVIDIA กับ AMD หุ้นสายการบิน - ช่วงตลาดปกติ UAL ลงราว 1.7% และ AAL ลงราว 1% - หลังตลาดปิด หุ้นสายการบินลงราว 1.5-2.0% - วันพฤหัสบดี ก่อนเกิดเหตุ รายงานแหล่งเดียวว่า UAL ลง 6.0% AAL ลง 5.6% DAL ลง 5.2% ซึ่งน่าจะเป็นผลจากการที่ตลาดไปคาดการณ์เรื่องเฟดขึ้นดอกเบี้ย วันจันทร์จึงเป็นบททดสอบแรกของหุ้นกลุ่มนี้ ผมคิดว่า เรื่องผลกระทบมี 3 ส่วน 1. ต้นทุนทางตรงของสายการบิน - ค่าคืนเงินหรือชดเชยผู้โดยสาร การจัดตำแหน่งลูกเรือและเครื่องบินใหม่ ซึ่งเหตุการณ์แบบนี้มักเป็นต้นทุนครั้งเดียว ถ้าไม่เกิดซ้ำ เลยคิดว่าไม่น่ากระทบเยอะ 2. ความเสี่ยงที่เกิดซ้ำ - นี่คือสิ่งที่ตลาดกลัวจริง ถ้าสาเหตุยังไม่ชัด ความไม่แน่ใจว่าจะเกิดอีกหรือไม่ก็ยังอยู่ และตลาดมักลงโทษ "ความไม่รู้" มากกว่า "ความเสียหายที่รู้แล้ว" 3. ธุรกิจที่เกี่ยวเนื่อง - การท่องเที่ยว ขนส่งสินค้าทางอากาศ และบริการสนามบิน ถ้าความปั่นป่วนลากยาวถึงสุดสัปดาห์ แปลว่าหุ้นกลุ่มอื่นๆจะโดนผลกระทบไปด้วยครับ มุมเทคโนโลยีและการเมือง ถ้าสาเหตุออกมาเป็นซอฟต์แวร์อัปเดตจริง ผมคาดว่าเรื่องจะไม่ใช่ประเด็นความปลอดภัยการบิน แต่เป็นประเด็น "การควบคุมการเปลี่ยนแปลงระบบ" และงบประมาณปรับปรุงระบบของหน่วยงานรัฐ ซึ่งอาจถูกสภาชุดใหม่ที่เดโมแครตคุมหยิบมาซักถาม --- มุมมอง Mr.Messenger เรื่องนี้จะไม่ใช่เหตุการณ์ที่ทำให้ตลาดหุ้นโดยรวมเปลี่ยนทิศ แต่เป็นคำเตือนที่ผมอยากให้นักลงทุนเก็บไว้ ว่าระบบที่เราพึ่งพามากที่สุด มักเป็นระบบที่เรามองข้ามจนกว่าจะล้ม สิ่งที่เราควรติดตามดูคือ "คำตอบเรื่องสาเหตุ" มากกว่าตัวเลขเที่ยวบินที่ยกเลิก ถ้าได้คำตอบชัดและแก้ไขได้เร็ว ตลาดจะลืมเร็ว ถ้าคำตอบคลุมเครือหรือเกิดซ้ำ ความเสี่ยงของหุ้นสายการบินและการเมืองรอบหน่วยงานรัฐก็จะอยู่นานกว่านั้น ผมเดาว่าแรงกดดันต่อหุ้นสายการบินวันจันทร์จะขึ้นกับสองเรื่อง ว่าเที่ยวบินกลับสู่ภาวะปกติเร็วแค่ไหน และมีข่าวสาเหตุที่ชัดขึ้นหรือยัง แต่ในภาพใหญ่ น้ำมัน ดีมานด์เดินทาง และดอกเบี้ย น่าจะกำหนดทิศทางหุ้นกลุ่มนี้มากกว่าเหตุการณ์ครั้งเดียวครับ ระบบที่ดีที่สุดก็ยังล้มได้ อย่าให้พอร์ตของคุณมีประตูทางออกบานเดียว กระจายความเสี่ยงให้พอนะทุกคน Mr.Messenger รายงาน

พนักงาน Microsoft จำนวน 60,000 คน ได้รับข้อเสนอลาออกโดยสมัครใจ ซึ่งคิดเป็นราว 27% ของพนักงานทั้งหมด ในสหรัฐฯ แคนาดา อังกฤษ และอินเดีย นี่ยังไม่ใช่การเลย์ออฟแบบบังคับให้ออก แต่ผมเห็นสัญญาณก่อนพายุลูกใหญ่จะมา และเอาจริงๆนะ Microsoft ไม่ใช่บริษัทเดียวที่ประกาศ เอาเฉพาะแค่เดือนที่ผ่านมา ชื่อที่คนไทยคุ้นหูเรียงแถวกันประกาศลดคนกันรัวๆครับ ทำไมถึงเป็นแบบนี้ AI คือสาเหตุเดียวจริงๆ หรือเปล่า? --- ก่อนไปคุยกันต่อ ผมพาไปดูเร็วๆก่อนว่าใครกำลังลดคนบ้าง กลุ่มที่ประกาศชัดเจนในช่วงเดือนตุลาคมที่ผ่านมา - Netflix ประมาณ 1,000 คน (ราว 6%) ส่วนใหญ่ฝ่ายผลิตภัณฑ์ เทคโนโลยี กฎหมาย และ HR - Amazon ลดคนเพิ่มอีกรอบ หวยไปออกที่ฝ่าย Stores ไม่ถึง 1,000 คน และ Devices & Services ราว 250 คน รวมทั้งปี 2026 ตัวเลขเลย์ออฟทะลุ 16,000 ตำแหน่งไปแล้วครับ - Kroger ซูเปอร์มาร์เก็ตยักษ์ใหญ่สหรัฐฯ ตัดตำแหน่งองค์กรราว 3,000 ตำแหน่งใน 3 ปี โยงกับ AI และประสิทธิภาพ - ธนาคาร Barclays ราว 5,000 ตำแหน่ง (ราว 5%) ระบุว่า ส่วนหนึ่งมาจาก AI - American Express ราว 3,500 ตำแหน่ง - Volvo Cars ราว 2,500 ตำแหน่ง - GSK ราว 1,200 ตำแหน่ง - eBay ราว 1,000-1,100 คน (8-9%) ตามประกาศก่อนหน้าเมื่อต้นปี - Electronic Arts ราว 400 คน พร้อมปิดสตูดิโอ BioWare - Dropbox ราว 200 คน (คิดเป็น 9%) กลุ่มที่เริ่มส่งสัญญาณ - Microsoft เสนอแพ็กเกจลาออกโดยสมัครใจให้พนักงานที่มีสิทธิ์ราว 60,000 คน หลายบริษัทบอกเหตุผลกว้างๆ ว่า "ปรับโครงสร้างเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ" หรือ "ใช้ AI แทนงานซ้ำๆ" ที่น่าสังเกตคือ มันไม่ใช่แค่บริษัทเทคแล้วครับ ธนาคาร ซูเปอร์มาร์เก็ต ยา รถยนต์ เกม ครบทุกอุตสาหกรรมเลยตอนนี้ --- ล่าสุด เช้านี้ เจออีกบริษัท นั่นคือ Disney ครับ ผมอยากเล่าเรื่อง Disney แยกต่างหาก เพราะมันบอกเราว่าการลดคนไม่ได้มาจาก AI อย่างเดียว Walt Disney เตรียมปรับลดตำแหน่งงานหลายพันอัตรา และผู้บริหารระดับสูงให้ผู้จัดการหลายแผนกตั้งเป้าลดต้นทุนประจำปี 20% (ขอย้ำว่าเป็นเป้าลด "ต้นทุน" ไม่ใช่ลดพนักงาน 20%) ผ่านการผสมระหว่างตัดตำแหน่งงานและตัดงบดำเนินงาน แผนกที่โดนหนักคือสถานีโทรทัศน์ (รวม ABC) สตูดิโอภาพยนตร์ (รวม Pixar) ฝ่ายกฎหมายและกิจการองค์กรระดับโลก และบางส่วนของสวนสนุก โดยปัจจุบันบริษัทมีพนักงานราว 231,000 คน และเพิ่งลดต้นทุนไปหลายพันล้านดอลลาร์ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา บริษัทบอกว่า เป้าหมายคือรักษาการเติบโตของกำไรต่อหุ้นให้เป็นตัวเลขสองหลักตามที่สัญญากับนักลงทุน เหตุผลเบื้องหลังไม่ใช่ AI ครับ มันคือธุรกิจที่ "อิ่มตัว" - ทีวีเคเบิลโดนคนเลิกดู (Cord-Cutting) เงินโฆษณาไหลออก - สตรีมมิงเริ่มเข้าจุดอิ่มตัว แต่ต้นทุนคอนเทนต์สูงลิ่ว - คู่แข่งอย่าง Amazon, Prime Video และ Apple TV+ มีบริษัทแม่ที่ไม่ต้องพึ่งกำไรจากคอนเทนต์เป็นรายได้หลัก Dana Walden ประธานดิสนีย์ พูดในงาน Bloomberg Screentime ทำนองว่า บริษัทต้องประเมินโครงสร้างและขนาดองค์กรใหม่อยู่เสมอ เมื่อยักษ์เทคโนโลยีหันมาเล็งธุรกิจของพวกเขา ต้องปรับตัวเพื่อเอาชีวิตรอด ส่วนเงินที่ประหยัดได้ บริษัทจะเอาไปลงทุนในคอนเทนต์คุณภาพสูง โครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยี สวนสนุก และเรือสำราญ ซึ่งเป็น Cash Cow ที่ยังสร้างเงินสดได้แข็งแรง พูดอีกแบบคือ Disney ขยับน้ำหนักจากสิ่งที่ "คัดลอกง่ายผ่านหน้าจอ" ไปเป็นการขาย "ประสบการณ์ที่ต้องพาตัวเองไปสัมผัส" อย่างสวนสนุกกับเรือสำราญ --- AI เป็นแค่หนึ่งในหลายเหตุผลของการปลดคน ถ้าดูรายชื่อข้างบนแล้วแยกเหตุผล ผมเห็นอย่างน้อย 4 แรงที่ผลักพร้อมกัน 1. AI และ Automation แทนงานซ้ำๆ งานสนับสนุน เช่น Barclays, Kroger 2. ธุรกิจอิ่มตัวหรือ โดนเทคโนโลยีเปลี่ยนโครงสร้าง เช่น Disney, สื่อฮอลลีวูดทั้งวงการ (Netflix, Sony Pictures, Paramount และ Warner Bros. ก็ปรับลดคนไปก่อนหน้า) 3. ความต้องการชะลอตัว จากปัญหาเศรษฐกิจ บางบริษัทอ้างข้อนี้ 4. ต้องหาเงินมาจ่ายค่า AI --> นี่เป็นมุมที่คนมองข้าม ข้อ 4 นี่ผมคิดเองครับ ดูจากการที่ Amazon รายงานผลประกอบการ พบว่า กระแสเงินสดอิสระติดลบ 42,400 ล้านดอลลาร์ในไตรมาส 3 จากการใช้จ่ายด้าน AI และยังตั้งงบลงทุนปีนี้ไว้ 220,000 ล้านดอลลาร์ ขณะเดียวกันก็ตัดพนักงานเพิ่ม ผมไม่ได้บอกว่า Amazon ตัดคน เพราะเอาเงินไปจ่ายค่า AI ตรงๆ (บริษัทก็ไม่ได้บอกแบบนั้น) แต่ผมมองว่า ภาพรวมมันเป็นไปในทางนั้นครับ เมื่อลงทุนด้าน AI สูง การควบคุมค่าใช้จ่ายด้านคน คือวิธีที่ง่ายที่สุดที่จะรักษาตัวเลขกำไรให้นักลงทุนเห็น และอย่าลืมผู้ช่วย AI อย่าง Muse ของ Meta มันกำลังทำให้ธุรกิจที่พึ่งพาความขี้เกียจของลูกค้า (Consumer Inertia) ต้องเปลี่ยนตัวเอง ซึ่งหมายความว่า ที่ปรึกษา ฝ่ายบริการลูกค้า ฝ่ายขายประกัน เหล่านี้อาจเป็นกลุ่มต่อไป --- มันยังมีอีกมิติ ที่ต้องมองอีก เมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา กลุ่ม "Gen Z regelt" (แปลว่า Gen Z takes charge) จัดประท้วงพร้อมกัน 34 เมืองทั่วเยอรมนี รวมถึงเบอร์ลิน แฟรงก์เฟิร์ต และมิวนิก พวกเขาคัดค้านการเกณฑ์ทหาร และเรียกร้องให้รัฐบาลลงทุนด้านการศึกษาและสาธารณสุขมากขึ้น ท่ามกลางค่าครองชีพที่สูงขึ้น ส่วนใหญ่สงบ แต่แฟรงก์เฟิร์ต ศูนย์กลางการเงินของประเทศ เกิดเหตุร้านค้าอย่างน้อย 2 ร้านถูกปล้น หน้าต่างร้านค้าถูกทุบ และมีการขว้างขวดเพลิงใส่ตำรวจ ส่วนฮัมบูร์กมีสิ่งกีดขวางถูกเผา Lina Friedrich โฆษกของกลุ่ม พูดทำนองว่าพวกเขาออกมาเพื่อต่อสู้เพื่อสันติภาพและเสรีภาพ ไม่ใช่เพื่อสงครามและการบังคับ และเน้นเรื่องกาพัฒนาสาธารณสุข ส่งเสริมการศึกษา และการกระจายความเจริญ และการเข้าถึงสวัสดิการอย่างเป็นธรรม กระแสนี้ไม่ได้เกิดแค่เยอรมนีครับ ในเซอร์เบีย การเคลื่อนไหวของนักศึกษานำไปสู่การโค่นผู้นำผ่านการเลือกตั้ง ส่วนที่ฝรั่งเศส เราก็เห็นตั้งแต่ก่อนหน้านี้ว่า การประท้วงบานปลายเป็นจลาจลและปล้นสะดมในบางเมืองไปแล้ว --- ผมมีไม่ได้บอกว่า ม็อบเยอรมนีประท้วงเรื่อง AI หรือการเลย์ออฟโดยตรง สิ่งที่พวกเขาพูดคือ การเกณฑ์ทหาร ค่าครองชีพ การศึกษา แต่ถ้าวางสองภาพไว้ข้างกัน ผมเห็นรูปแบบเดียวกันครับ คนรุ่นใหม่กำลังจะก้าวเข้าสู่ตลาดแรงงาน ในจังหวะที่บริษัทใหญ่ๆปรับลดตำแหน่งงานสนับสนุน รวมถึงตำแหน่งงานเริ่มต้นก็ลดลง พอไปรวมกับปัญหา ค่าครองชีพแพง บ้านแพง และสังคมยังเสนอทางออกแบบเดิมๆ เรื่องราวมันเลยบานปลายไปอีก เมื่อคนหนุ่มสาวรู้สึกว่า "กติกาเก่าไม่ทำงานให้ฉันแล้ว และยังไม่มีใครลุกขึ้นมาเขียนกติกาใหม่" ความไม่พอใจก็หาทางออก บางครั้งผ่านการเลือกตั้ง (เซอร์เบีย) บางครั้งผ่านจลาจล (ฝรั่งเศส หรืออย่าง เยอรมนี) ผมไม่ได้บอกว่าความรุนแรงถูกต้องนะครับ และทางการเยอรมนีก็เตือนไว้ว่ามีกลุ่มสุดโต่งฉวยโอกาสจากการชุมนุมด้วย แต่ผมมองว่า ถ้าสังคม บริษัท และรัฐบาล ไม่ปรับนโยบาย และให้เส้นทางของคนรุ่นใหม่ชัดเจนขึ้น ทั้งเรื่องการศึกษา ทักษะ และงานเริ่มต้น ปรากฏการณ์แบบนี้จะไม่หยุดที่เยอรมนี --- ตอนเด็กๆ ผมเล่นกระโดดยางกับเพื่อนๆของพี่สาว เคยเล่นกันไหมครับ? เริ่มจากยางอยู่ระดับข้อเท้า ทุกคนกระโดดข้ามได้สบาย แล้วค่อยๆ ยกขึ้นมาที่เข่า เอว อก คอ และเหนือหัว คนที่ฝึกต่อเนื่องก็ยังกระโดดได้ ส่วนคนที่คิดว่าฉันทำไม่ได้ ไม่ได้ฝึกต่อ ก็ติดยางตอนยกขึ้นสูง โลกตอนนี้คือ เกมกระโดดยางที่ยางถูกยกสูงขึ้นเร็วกว่าเดิมมากๆ AI เป็นแค่หนึ่งในแรงยกยาง ที่เหลือคือธุรกิจที่อิ่มตัวอย่างดิสนีย์ ผู้บริโภคที่เปลี่ยนพฤติกรรม ต้นทุนการลงทุนที่ทะลุเพดาน และปัญหาค่าครองชีพ รวมถึงกติกาเดิมๆที่คนรุ่นใหม่เขามองว่าไม่เอื้อกับอนาคตของเขา ผมแอบห่วงว่า รอบของเลย์ออฟ มันจะวิ่งมาใกล้ตัวพวกเราเร็วขึ้น และแรงขึ้นกว่าที่เราเคยคิด ซึ่งแน่นอนว่า คนที่ได้ประโยชน์จะไม่ใช่คนที่เก่งที่สุดครับ แต่คือคนที่ "ปรับตัวเร็วที่สุด" จำบทความที่ผมเขียนถึง Citizen บริษัทนาฬิกาอายุกว่า 100 ปี ได้ไหม? Citizen เคยขาดทุนสุทธิ 25,800 ล้านเยนในปีงบ 2009 เปิดโครงการลาออกสมัครใจ 399 คนในปี 2013 และในปี 2020 วางแผนลด 550 คน แต่มีคนสมัครถึง 632 คน สิ่งที่ทำให้ Citizen รอด คือการเอาทักษะแม่นยำที่สะสมมาไปต่อยอดสู่เครื่องจักรกลและชิ้นส่วนสำหรับอุตสาหกรรมชิป ไม่ใช่การยึดติดกับนาฬิกาอย่างเดียว เรื่องนี้สอนเราว่า การปรับตัวไม่ใช่เรื่องใหม่ และไม่ใช่เรื่องของ AI อย่างเดียว แต่เป็นเรื่องที่ทุกยุคทุกสมัยบังคับให้เราทำ แค่ตอนนี้จังหวะมันเร็วขึ้น --- แล้วในฐานะคนทำงานควรทำอะไรดี ผมสรุปเป็น 5 ข้อสั้นๆ 1. เรียนรู้ AI ให้เป็นเครื่องมือของเรา - ไม่ต้องเป็นนักพัฒนา แต่ต้องใช้เป็นในงานตัวเอง 2. สร้างทักษะที่ AI ลอกเลียนยาก - การตัดสินใจ การเจรจา ความสัมพันธ์ ทักษะที่ต้องลงมือสัมผัสจริง เหมือนที่ Disney ขยับไปสวนสนุกกับเรือสำราญ 3. เก็บเงินสำรองฉุกเฉิน - อย่างน้อย 6 เดือนของค่าใช้จ่าย 4. มีรายได้หลายทาง ไม่ฝากชีวิตไว้กับนายจ้างรายเดียว 5. อัปเดตสกิลทุกปี - ไม่รอให้ถึงวันที่ประกาศลดคน ปรับตัว พัฒนาตัวเอง และกระจายความเสี่ยงของทั้งอาชีพและพอร์ตการลงทุนนะทุกคน เพราะรอบนี้ไม่ใช่แค่ AI แต่ทุกอย่างกำลังเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว Mr.Messenger รายงาน