Grażyna

Dyplomacja w czasie kryzysu wewnętrznego ma swoje procedury i warto je przypomnieć, bo w piątek większość z nich nie zadziałała. Gdy w kraju dzieje się coś, co przyciąga uwagę świata, centrala MSZ w ciągu kilku godzin wysyła placówkom instrukcję z linią argumentacyjną. Ambasadorowie prowadzą rozmowy w ministerstwach spraw zagranicznych państw przyjmujących, organizują briefingi dla attaché i dziennikarzy, a rzecznik ministerstwa przekazuje jeden spójny przekaz. Standard zawodowy dyplomaty jest prosty i stary jak sama służba zagraniczna. Ambasador reprezentuje państwo, a nie stronę sporu. Jeśli w zgodzie z sumieniem nie może tego robić, składa rezygnację dyskretnie i przekazuje placówkę chargé d’affaires, żeby nie zostawić jej bez kierownictwa. Tego uczy się w akademiach dyplomatycznych od pierwszego dnia i tego oczekują partnerzy. W piątek ten standard się załamał. Ambasador w Chinach Jakub Kumoch i ambasador w Rumunii Paweł Soloch ogłosili rezygnacje publicznie i uzasadnili je oceną działań rządu. Soloch, były szef BBN, napisał o „próbie sprzecznego z prawem przejęcia TK”. Minister Radosław Sikorski odpowiedział publicznie, z marginesu spotkania ministrów G20 w Atlancie, mówiąc o „nieprofesjonalnym zakończeniu misji”. Prezydencki minister Marcin Przydacz przedstawił obie dymisje jako protest przeciw „bezprawiu”. Rozumiem motywacje obu dyplomatów i nie oceniam ich racji w sporze, ale z zawodowego punktu widzenia uważam formę tych rezygnacji za kosztowny sygnał. Partnerzy zobaczyli spór wewnętrzny przeniesiony do służby zagranicznej, czyli do obszaru, który z zasady powinien być od niego izolowany. Państwa przyjmujące wyciągają z tego wniosek, że polscy dyplomaci są lojalni wobec obozów, a nie wobec państwa. Publiczna odpowiedź ministra z konferencji międzynarodowej również nie służyła wygaszeniu sprawy. Moim zdaniem obie strony powinny tę wymianę prowadzić kanałami służbowymi, a nie przed kamerami. Konsekwencje praktyczne oceniam jako większe, niż się powszechnie wydaje. Mianowanie ambasadora wymaga wniosku ministra, postanowienia prezydenta z kontrasygnatą premiera i agrément państwa przyjmującego. Przy obecnym poziomie konfliktu między Pałacem a rządem ta procedura może trwać miesiącami, a wcześniejsze spory o obsadę placówek pokazały, że potrafi się zatrzymać na długo. Pekin i Bukareszt nie są przypadkowymi placówkami. Chiny są głównym partnerem gospodarczym i politycznym Rosji, a Warszawa prowadzi z Pekinem trudny dialog o tranzycie, handlu i chińskim wpływie na przebieg wojny. Rumunia jest kluczowym sojusznikiem na flance wschodniej NATO, współtwórcą Bukareszteńskiej Dziewiątki i partnerem w sprawach Morza Czarnego, Mołdawii i Ukrainy. Chargé d’affaires prowadzi sprawy bieżące, ale nie otwiera drzwi do ministrów, nie prowadzi rozmów strategicznych i nie ma tej samej wagi w kontaktach wojskowych i energetycznych. W dyplomacji ranga rozmówcy to często połowa sukcesu. Do tego dochodzą odwołane wizyty prezydenta: nieformalny szczyt przywódców UE w Słowenii w połowie października i podróż do Senegalu przerwana w powietrzu nad Hiszpanią. Polska buduje relacje z Afryką Zachodnią w czasie, gdy Rosja agresywnie rozszerza tam wpływy, także przez struktury paramilitarne. Uważam, że każda odwołana wizyta to nie tylko gest protokolarny. Za nią stoją miesiące przygotowań, uzgodnione porozumienia, delegacje gospodarcze i kontakty, które trzeba będzie odbudowywać od zera. Partner, któremu wizytę odwołano w ostatniej chwili, zapamiętuje to na długo, niezależnie od tego, jak zrozumiałe były powody. Komunikat ambasadora USA Toma Rose’a przeczytałem z zawodową uwagą. Zachował standard: zastrzegł, że nie jest rolą Ameryki oceniać ani ingerować. Zaapelował do „urzędników państwowych, organów ścigania i demonstrantów”, by „wzięli głęboki oddech”, i dodał, że sytuację śledzi prezydent Trump. Kluczowe jest jednak zdanie o „bezprecedensowej konfrontacji wokół wykorzystania władzy państwowej przez rząd oraz niezależności i autorytetu instytucji konstytucyjnej”. Taki tekst nie powstaje spontanicznie. Uzgadnia się go z Departamentem Stanu, a każde słowo jest ważone. Odczytuję postawienie rządu w kontekście „wykorzystania władzy”, a Trybunału w kontekście „niezależności” jako czytelny w języku dyplomacji sygnał, którą narrację Waszyngton uważa za bliższą. Wzmianka o prezydencie Trumpie podnosi rangę sprawy z poziomu ambasady do poziomu Białego Domu. Nie przesądzam, czy to sygnał jednorazowy, czy początek szerszej linii politycznej, ale uważam, że w Warszawie nikt nie powinien go lekceważyć. W Europie obraz jest odwrotny. Rząd ma po swojej stronie opinię Komisji Weneckiej z października, wyrok TSUE z grudnia 2025 r. i wcześniejsze stanowiska Rady Europy. Komisja Europejska nie wydała dotąd stanowiska w sprawie piątkowych wydarzeń, a europejska prawica zarzuca jej podwójne standardy. Polska znalazła się w sytuacji, w której Waszyngton i Bruksela mogą zacząć odczytywać ten sam kryzys inaczej. Dla państwa, którego bezpieczeństwo opiera się na obu tych filarach jednocześnie, uważam to za ryzyko strategiczne, a nie wizerunkowe. Rozbieżność ocen między głównymi sojusznikami to sytuacja, którą przeciwnik zawsze stara się pogłębiać. Za najgłębszy problem uważam dwugłos. Konstytucja powierza prowadzenie polityki zagranicznej Radzie Ministrów, a prezydentowi rolę reprezentanta państwa w stosunkach zewnętrznych. Sprawdzone rozwiązania na czas kohabitacji to wspólne ustalenia przed szczytami, robocza koordynacja kancelarii i jeden przekaz w sprawach bezpieczeństwa. Polska stosowała je w przeszłości, także w trudnych okresach. Dziś Waszyngton, Bruksela, Kijów i Bukareszt słyszą z Warszawy dwie oficjalne narracje i muszą same oceniać, która jest wiążąca. Media zagraniczne, od AP i „Washington Post” po „Spiegla” i Bloomberga, utrwalają obraz chaosu. Inwestorzy i agencje ratingowe uwzględniają w ocenach ryzyka jakość instytucji, choć na razie nie widzę sygnałów zmiany ich ocen. Moja ocena jest następująca. Krótkoterminowe szkody wizerunkowe są przesądzone. Trwałe osłabienie pozycji Polski w NATO oceniam jako mało prawdopodobne, dopóki Pałac i rząd zgadzają się w sprawach obrony, wydatków wojskowych i wsparcia dla Ukrainy. Ta zgodność jest dziś najcenniejszym aktywem dyplomatycznym państwa i najłatwiej ją zniszczyć przez przypadek, jednym nieprzemyślanym zdaniem na konferencji. Za minimum zawodowe na najbliższe dni uważam wspólną linię dla placówek w sprawach bezpieczeństwa, z wyłączeniem sporu o TK, porozumienie w sprawie kierownictwa placówek w Pekinie i Bukareszcie oraz rezygnację obu stron z komentowania sporu podczas wizyt zagranicznych.