Jabberwocky Wonders

محمد قزوینی در نامه‌ای، ارادت خود به فروغی را این‌گونه بیان می‌کند: «... بلی، آقای ذکاءالملک برای ترفیه امور بنده فی‌الواقع نهایت تلاش و تقلّایی که در قوۀ بشر است نموده‌اند... اگر ایشان نبودند من نمی‌دانم چه می‌کردم. هر وقت فکر می‌کنم موهای تنم راست می‌شود، متٌعنالله بطول بقائه، و از اینجا معلوم می‌شود که «اخوان‌الصفا و خلّان‌الوفاء» هنوز در دنیا وجود دارند و جزء افسانه‌های الف لیلة و لیله نیست.» اما آن دوستی و محبت بی‌مثالی که میان این دو منعقد بود سرانجام به کدروت گرایید. احمد مهدوی دامغانی نوشته‌ست: «روز جمعه‌ای در سال ۱۳۲۷ ... به حضور مبارک علامه قزوینی رسیدم در حالی که سه جلد سیر حکمت در اروپا را... در دست داشتم و همین که نشستم مرحوم علامه پرسیدند آن کتاب‌ها چیست؟ به عرض شریفش رساندم: سیر حکمت در اروپا و اضافه کردم خدا رحمت کند مرحوم فروغی را که چه مرد فاضل عالمی بوده است. و ناگهان مرحوم علامه که دست نازنینش را دراز کرده بود که آن کتاب‌ها را بگیرد و ملاحظه فرماید، دستش را پس کشید و به تندی فرمود: «فروغی و فضل، فروغی و فضل!!» و من بنده که از تعجب و تحیّر دهانم باز مانده بود بهتم زد و از روبه‌رو مرحوم عباس اقبال نگاهی به من فرمود و لبی به علامت اینکه ساکت باش و فضولی نکن گزید.» یک دلیل محتمل آن، به‌نقل از ایرج افشار که او خود از پدرش، دکتر محمود افشار، نقل کرده این است که فروغی با آنکه می‌دانسته قزوینی در گیرودار تصحیح و چاپ دیوان حافظ است، خلاصه‌ای از غزلیات سعدی و حافظ در قطع جیبی چاپ کرد. دو دیگر شرحی‌ست از سعید نفیسی، بدین قرار: «وقتی [علامه] به طهران برگشت و هنوز کتاب‌های خود را از پاریس نیاورده بود، سوزان، دخترش، که درس می‌خواند محتاج به یک فرهنگ فرانسۀ لاروس شده بود و مرحوم فروغی آن کتاب را به سوزان امانت داده بود. بعد از شهریور که مرحوم فروغی سفیرکبیر ایران در آمریکا شد و عاقبت به آنجا نرفت، روزی که وسایل رفتن خود را تهیه می‌دید برای وداع به منزل قزوینی آمد و من پیش او بودم که وارد شد. پس از مدتی گفتگو... ناگهان مرحوم فروغی گفت: راستی آن لاروسی را که به مادموازل سوزان داده بودم بفرمائید بیاورند من می‌خواهم پیش از رفتن کتاب‌های خود را جمع کنم و در کتابخانه‌ام را ببندم... مرحوم قزوینی بسیار برافروخته شد، چنان که عادت وی بود با کمال عجله از اتاق بیرون رفت و اندکی بعد کتاب را آورد و روی میزی که در مقابل مرحوم فروغی بود به شدت انداخت و تا فروغی آنجا بود دیگر با وی سخن نگفت.» ـــــ‌نقل از مقدمۀ احمد مهدوی دامغانی بر کتاب ”نامه‌های محمد قزوینی به محمدعلی فروغی و عباس اقبال آشتیانی“. • نکتۀ باریک‌تر از مو این‌که کتاب قرض ندهید، ورنه قید یکی از این دو را باید بزنید: یا کتاب یا دوستی، والسلام.